Kosmiczne bezpieczeństwo

Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa (ILOT) jest tą organizacją w Sieci, która odpowiada za badania i rozwój technologii lotniczych i kosmicznych oraz pilotuje Program Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicza, który został ogłoszony w marcu 2026 roku. Program obejmuje kilkadziesiąt projektów badawczych zaplanowanych do 2035 roku z łącznym budżetem około 2,4 mld złotych. 50–60% to środki własne Sieci, reszta pochodzi od Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i Horizon Europe, kluczowego programu Unii Europejskiej w zakresie finansowania badań naukowych i innowacji.

Polska bliżej kosmosu

Program skupia się na trzech obszarach technicznych: platformach satelitarnych (SPARK 1, 2 i 3), technologiach wynoszenia na orbitę (rakiety orbitalne wraz z infrastrukturą) oraz ładunkach użytecznych. SBŁ przekonuje, iż polski program rakietowy i kosmiczny otwiera perspektywę niezależnego, responsywnego dostępu do orbity – z mobilnej wyrzutni lub z pokładu samolotu.

Jednocześnie technologie kosmiczne mają bezpośredni potencjał obronny. Mowa przede wszystkim o rakiecie suborbitalnej ILR-33 Bursztyn 2K (pierwszej na świecie z 98% nadtlenkiem wodoru jako utleniaczem), która w 2024 roku osiągnęła pułap 101 km, czyli przekroczyła umowną granicę kosmosu. Podczas tamtego lotu Bursztyn, zgodnie z założeniem, wylądował 135 km od miejsca startu.

Przy zastosowaniu czterech zamiast dwóch silników pomocniczych rakieta mogłaby przebyć choćby trzy razy większą odległość. Co znamienne, rakieta Bursztyn została z powodzeniem przetestowana w środowisku niesprzyjającym, kiedy podczas dziewiczego lotu była wystawiona na silne zakłócenia ze strony obiektu rosyjskiego, znajdującego się w bliskim otoczeniu poligonu. Silnikami Bursztyna zainteresowali się już Francuzi pracujący nad małą rakietą orbitalną wielokrotnego użytku MaiaSpace – europejską alternatywą dla usług SpaceX.

ILOT nie zamierza jednak poprzestać na sprzedawaniu licencji czy dostarczaniu gotowych rozwiązań swoim klientom. – Celowo zaplanowaliśmy kilka kroków, które mają umożliwić za blisko dekadę lot polskich ładunków użytecznych na pokładzie w pełni polskich platform satelitarnych i w pełni polskiej rakiety – mówił dr inż. Adam Okniński z Centrum Technologii Kosmicznych, Łukasiewicz – ILOT.

Dodał, iż nie chodzi o realizowanie krótkich projektów (granty na dwa, trzy lata), ale o patrzenie długoterminowe. – To pozwoli rozwinąć polskie kompetencje i w sposób trwały, mierzalny odegrać rolę na rynku nie tylko polskim, ale i europejskim – oznajmił Okniński. – Nie mamy apetytu na to, żeby obniżyć koszt wynoszenia kilograma ładunku do kilku tysięcy euro, jak robi to SpaceX, to jest po prostu niemożliwe w przypadku małej rakiety responsywnej. Wartość dodana jest przede wszystkim w responsywności i niezależności, w tym, iż nie przekazujemy dokumentacji – stwierdził przedstawiciel ILOT-u.

Tłumaczył, iż w tej chwili polskie podmioty muszą oczekiwać kilkanaście miesięcy na to, by móc wynieść w kosmos swoje ładunki na pokładzie zagranicznej rakiety orbitalnej. Wiąże się to też z koniecznością przekazania usługodawcy znacznej części dokumentacji. ILOT dąży więc do zapewnienia suwerennych zdolności, które pozwolą o wiele szybciej, częściej i bez konieczności przekazywania dokumentacji odnośnie np. technologii wojskowych wysyłać ładunki na wybraną orbitę.

Odrzutowy bezzałogowiec

Rozwiązania zastosowane w rakiecie suborbitalnej Bursztyn są w tej chwili wykorzystywane również w projekcie pod nazwą „System startu manewrującego celu powietrznego z wykorzystaniem przyspieszaczy rakietowych”, realizowanego w ramach rządowego programu nowych technologii w obszarze bezpieczeństwa i obronności państwa „Perun”. W projekt poza ILOT-em zaangażowane są także: Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych (ITWL), Zakład Produkcji Specjalnej Gamrat i spółka Thaliana Space. – Prace rozwojowe nad projektem ruszyły w marcu 2026 roku i mogą trwać maksymalnie 24 miesiące – poinformował Adam Okniński.

Dodał, iż chodzi o wykorzystanie silników pomocniczych Bursztyna na stały materiał pędny w bezzałogowym statku powietrznym (BSP) opracowanym przez ITWL. – w tej chwili taki statek jest wystrzeliwany dzięki katapulty pneumatycznej – mówił przedstawiciel ILOT-u. Po zastosowaniu silników rakietowych Bursztyna start BSP nie będzie wymagał kilkutonowej katapulty, dzięki czemu operowanie nim w warunkach bojowych będzie dużo bardziej elastyczne.
Przypomnijmy, iż ITWL od wielu lat rozwija projekt bezzałogowego statku JET-2, prezentowanego w formie odrzutowego celu powietrznego, jak również amunicji krążącej (JET-2 LM). Projekt współrealizowany przez ILOT ma osiągnąć TRL 9 (poziom gotowości technologicznej), co oznacza, iż chodzi o stworzenie technologii gotowej do wdrożenia, a nie wyłącznie o badania laboratoryjne czy testowanie prototypów.

Sieć Badawcza Łukasiewicz podkreśla, iż produkcja seryjna jakichkolwiek rozwiązań z zastosowaniem wojskowym wymaga partnerstwa z polskim przemysłem zbrojeniowym. Instytuty są w stanie samodzielnie produkować do dziesięciu jednostek danego systemu. Większe zamówienia, np. kilkuset bezzałogowców, wymagają współpracy z Polską Grupa Zbrojeniową lub innymi partnerami przemysłowymi. W tej sprawie realizowane są już rozmowy.