Opis stanu faktycznego i przebieg postępowania
Obwiniony M.M. został oskarżony o wykroczenie z art. 97 KW w zw. z art. 47 ust. 1 pkt. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1251; dalej: PrDrog). Według ustaleń wjechał pojazdem na drogę dla pieszych (chodnik), nie pozostawiając 1,5 metra szerokości przejścia.
Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ wyrokiem z 17.5.2024 r., II W 1883/23, uniewinnił obwinionego, argumentując, iż skoro całkowita szerokość chodnika w miejscu zdarzenia nie była mniejsza niż 1,5 metra, to parkowanie było prawidłowe. Wyrok uprawomocnił się 19.6.2024 r. bez postępowania odwoławczego. Kasację na niekorzyść obwinionego wniósł Prokurator Generalny.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy uznał, iż zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem prawa materialnego, gdyż Sąd Rejonowy pominął fakt nowelizacji przepisów PrDrog, która weszła w życie 21.9.2022 r. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 47 ust. 1 pkt. 2 PrDrog dopuszcza się postój na drodze dla pieszych (jako całości), pod warunkiem, iż szerokość chodnika (jako części wydzielonej wyłącznie dla pieszych) pozostawiona do ich dyspozycji jest nie mniejsza niż 1,5 m i nie utrudni to ruchu.
SN podkreślił, iż pojęcia „chodnik” i „droga dla pieszych” nie są synonimami. Chodnik od 21.9.2022 r. jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych, a postój pojazdu na drodze dla pieszych po 21.9.2022 r. jest dozwolony de facto jedynie na tzw. pasie buforowym – zgodnie z § 27 ust. 4 rozporządzenia z 24.6.2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych (Dz.U. 2022 r. poz. 1518). Zgodnie z nowymi przepisami, na drogach dla pieszych – powstałych z przekształcenia dotychczasowych chodników, w szczególności tam, gdzie nie ma wyraźnego rozgraniczenia pomiędzy chodnikiem a pasem buforowym – po zaparkowaniu samochodu, dla wyłącznej dyspozycji pieszych należy pozostawić nie mniej niż 1,5 metra wolnego obszaru.
Dodatkowo, wymóg pozostawienia 1,5 m wolnej przestrzeni musi być oceniany przez pryzmat intensywności ruchu – przy dużym natężeniu może być wymagane pozostawienie jeszcze większej szerokości, aby nie utrudniać ruchu.
Wnioski dla praktyki
Warto przypomnieć, iż gdy nowelizacja wchodziła w życie (we wrześniu 2022 r.), w mediach pojawiały się różne interpretacje co do możliwości parkowania na chodnikach. Ówczesne Ministerstwo Infrastruktury w oficjalnych komunikatach uspokajało kierowców, twierdząc, iż nowe definicje mają charakter techniczny, a „zasady parkowania pozostają bez zmian”. Resort argumentował, iż dopóki zachowane jest ustawowe 1,5 metra przejścia, kierowcy nie muszą obawiać się mandatów.
Analizowane orzeczenie SN kładzie jednak kres tej liberalnej wykładni. Sąd jednoznacznie wskazał, iż zmiana nomenklatury – zastąpienie w przepisach o parkowaniu słowa „chodnik” pojęciem „droga dla pieszych” – przy jednoczesnym zdefiniowaniu chodnika jako miejsca przeznaczonego wyłącznie dla pieszych, było celowym zabiegiem ustawodawcy. Konieczne jest rozróżnianie poszczególnych elementów drogi dla pieszych, którymi są: chodnik, strefa buforowa i pas obsługujący.
Z wykładni SN płyną następujące konkluzje:
- Prymat pasa buforowego – parkowanie na drodze dla pieszych możliwe jest w zasadzie wyłącznie w pasie buforowym. jeżeli infrastruktura została wyraźnie wyodrębniona (np. poprzez inny kolor lub rodzaj nawierzchni, krawężnik wewnętrzny czy pas zieleni), kierowca musi ściśle trzymać się wyznaczonej strefy.
- Zakaz „wystawania” na chodnik – w sytuacji, gdy pas buforowy jest węższy niż szerokość pojazdu, nie istnieje prawna możliwość zaparkowania takiego pojazdu. choćby jeżeli po najeździe na sąsiadujący chodnik pieszym pozostałoby znacznie więcej niż ustawowe 1,5 metra, postój taki jest nielegalny. Wynika to z faktu, iż każda część pojazdu znajdująca się poza pasem buforowym narusza strefę chodnika, która z definicji jest przeznaczona wyłącznie do ruchu pieszych.
- Domniemanie chodnika w obszarach niejednolitych – w stanach faktycznych, gdzie nie ma wyraźnego rozgraniczenia między chodnikiem a pasem buforowym (cała droga dla pieszych jest jednolita), całość wolnej przestrzeni pozostawionej dla pieszych musi bezwzględnie spełniać wymóg minimum 1,5 m.
Wyrok SN z 20.08.2025 r., V KK 401/24 , Legalis
