Polak wygrał z Niemcami. Sąd: kontrola na granicy była bezprawna

Zdjęcie: Polak wygrał z Niemcami. Sąd: kontrola na granicy była bezprawna

Sąd Administracyjny w Dreźnie 12 listopada uznał za bezprawne sprawdzenie dokumentu i przeszukanie auta Jakuba Wolińskiego z 25 września 2024 roku. Niemcy mają ponieść koszty postępowania, ale mogą się odwołać. Wyrok nie znosi obecnych kontroli, ale wzmacnia pozycję Polaków i firm ponoszących straty na granicy.

Polak postawił Niemcy przed sądem

Jakub Woliński mieszka z rodziną w Görlitz, a bliskich w sąsiednim Zgorzelcu odwiedza niemal codziennie. 25 września 2024 roku, po przejechaniu mostem miejskim na stronę niemiecką, został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji federalnej. Zażądali dokumentu tożsamości i zajrzeli do jego busa z berlińskimi tablicami. W pojeździe, poza rowerem, nie było innych osób ani przedmiotów.

Woliński nie pogodził się z tym, iż rutynowa kontrola na wewnętrznej granicy strefy Schengen ma być traktowana jak trwały element codzienności. 4 października 2024 roku pozwał Republikę Federalną Niemiec. Sprawa otrzymała sygnaturę 6 K 2335/24.

Oficjalny komunikat Sądu Administracyjnego w Dreźnie potwierdza, iż 12 listopada 2026 roku sąd uznał zakwestionowane działania za bezprawne. Niemcy, jako strona przegrywająca, mają ponieść koszty postępowania.

Wyrok dotyczy konkretnej kontroli i konkretnego okresu

Rozstrzygnięcie trzeba czytać precyzyjnie. Sąd nie zakazał wszystkich kontroli na granicach Niemiec. Ocenił kontrolę Wolińskiego oraz podstawę prawną obowiązującą wówczas na granicy polsko-niemieckiej. Chodziło o zarządzenie niemieckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na okres od 16 czerwca do 15 grudnia 2024 roku, będące przedłużeniem wcześniejszych kontroli.

Tego samego dnia sąd przyznał rację także obywatelowi Niemiec, który zaskarżył kontrolę na granicy z Czechami z 18 maja 2026 roku. W obu sprawach rząd federalny przekonywał, iż kontrole służą ograniczaniu nielegalnej migracji i ochronie bezpieczeństwa wewnętrznego. Skarżący odpowiadali, iż długotrwałe przedłużanie środka wyjątkowego narusza kodeks graniczny Schengen.

Sąd uznał obie skargi za dopuszczalne i stwierdził bezprawność zakwestionowanych działań. Ze względu na znaczenie spraw dopuścił apelację do Wyższego Sądu Administracyjnego Saksonii. Pisemne uzasadnienia wyroków nie były jeszcze dostępne w chwili publikacji komunikatu.

To oznacza, iż obecne kontrole nie znikają automatycznie. Dzisiejsze zarządzenia opierają się na innych okresach i mogą wymagać odrębnej oceny. Także odszkodowanie nie należy się każdemu z mocy samego wyroku. Poszkodowany musiałby wykazać konkretną stratę oraz jej związek z bezprawnym działaniem.

Bezpieczeństwo granicy nie zwalnia państwa z prawa

Niemcy mają prawo bronić swojej granicy przed nielegalną migracją. Polska ma dokładnie to samo prawo i obowiązek. Warszawa przedłużyła kontrole na granicach z Niemcami i Litwą do 30 marca 2027 roku. Bezpieczeństwo obywateli wymaga realnej kontroli przepływów, zwłaszcza gdy zewnętrzna granica strefy Schengen pozostaje nieszczelna.

Prawo do ochrony granicy nie oznacza jednak prawa do bezterminowego powtarzania środka wyjątkowego bez spełnienia ustawowych przesłanek. Niemcy nie mogą od innych państw wymagać rygorystycznego przestrzegania unijnych reguł, a własne ograniczenia swobody przemieszczania uzasadniać samym faktem, iż realizowane są już od dawna. Państwo prawa poznaje się po tym, czy samo podlega prawu.

Dla mieszkańców Zgorzelca, Słubic i innych miast pogranicza kontrole nie są abstrakcyjnym sporem prawników. To korki, spóźnienia do pracy, zerwane połączenia, nadgodziny kierowców i opóźnione dostawy. Gdy Niemcy w 2023 roku przywracały kontrole na granicy z Polską, środek miał charakter tymczasowy. Wyrok z Drezna pokazuje, iż kolejne przedłużenia muszą mieć świeże i dostatecznie mocne uzasadnienie.

Polak pokazał, iż warto dochodzić swoich praw

Zwycięstwo Wolińskiego ma znaczenie większe niż jedna kontrola busa. Polski obywatel zmusił niemieckie państwo do obrony własnej praktyki przed sądem i wygrał w pierwszej instancji. Zrobił to spokojnie, przy pomocy prawa, bez wielkich deklaracji. Taki realizm przynosi skutki.

Wyrok może pomóc przedsiębiorcom i mieszkańcom pogranicza, ale droga do odszkodowań pozostaje otwarta, a nie przesądzona. Każdy wniosek będzie wymagał dowodów: czasu postoju, kosztów pracy, noclegów, kar umownych albo innych wymiernych strat.

Stawką dla Polski jest równe traktowanie naszych obywateli i swoboda działalności na pograniczu. Berlin może prowadzić politykę bezpieczeństwa, ale musi robić to legalnie i proporcjonalnie. Jakub Woliński przypomniał Niemcom rzecz podstawową: polski obywatel nie jest petentem w Europie. Ma prawa i może skutecznie ich bronić.

Źródło: Sąd Administracyjny w Dreźnie; Wirtualna Polska.

Źródło: WP Wiadomości