
W Chinach rośnie zainteresowanie programami łączącymi szkołę zawodową ze studiami pierwszego stopnia. W Szanghaju uczniowie mogą wybrać taką drogę zamiast liceum: przez trzy lata uczą się w szkole zawodowej, a po spełnieniu warunków przejścia, kontynuują naukę przez cztery lata na partnerskiej uczelni. Plan naboru na 2026 rok obejmował 2756 miejsc, o 17,5% więcej niż rok wcześniej. Rodziny i samych uczniów przyciąga możliwość wcześniejszego zaplanowania studiów i zdobywania umiejętności zawodowych już na etapie szkoły średniej.
Szkoła i uczelnia wybierane razem
Podążając tradycyjną chińską „ścieżką edukacyjną” uczeń kończy liceum, a następnie ubiega się o przyjęcie na studia na podstawie egzaminu gaokao. To wynik tego egzaminu i zasady rekrutacji przesądzają, na jaką uczelnię oraz kierunek uczeń może się dostać.
Program zwany po chińsku zhongben guantong (中本贯通), co po polsku znaczy „Płynne przejście między kształceniem na szczeblu średnim a wyższym”, łączy te etapy inaczej. Uczeń już przy wyborze szkoły średniej zgłasza się na konkretny program prowadzony wspólnie przez szkołę zawodową i uczelnię. Od początku zna kierunek swej dalszej nauki (po gimnazjum) oraz instytucję, na której będzie mógł podjąć studia.
W Szanghaju standardem jest układ „3+4”, czyli trzy lata szkoły zawodowej i cztery lata studiów na powiązanym kierunku.
Obie placówki wspólnie przygotowują plan kształcenia. Przedmioty zawodowe i ogólne w szkole średniej mają przygotowywać do kolejnego etapu, a studia rozwijają wiedzę oraz umiejętności zdobyte wcześniej. Po ukończeniu studiów i spełnieniu wymagań absolwent otrzymuje dyplom uczelni oraz tytuł xueshi (学士), odpowiadający poziomowi licencjata lub inżyniera.
Ta droga nie skraca czasu nauki w porównaniu z trzyletnim liceum i czteroletnimi studiami. Zmienia natomiast sposób wyboru kierunku oraz warunki przejścia między szkołą średnią a uczelnią.
Od pilotażu do rozbudowanej oferty
Szanghaj uruchomił pilotaż w 2014 roku. Początkowo przewidziano 120 miejsc. W 2026 roku plan naboru wzrósł do 2756, o 411 miejsc w porównaniu z poprzednim rokiem.
Tegoroczna oferta obejmowała 86 programów realizowanych z udziałem 38 szkół zawodowych i 18 uczelni. Od początku pilotażu w mieście utworzono łącznie 91 programów i przyjęto około 20 tys. uczniów. Liczba ta oznacza wszystkich przyjętych przez lata, nie liczbę osób uczących się obecnie.
Oferta wykracza poza tradycyjne zawody przemysłowe. Obejmuje między innymi:
- automatykę,
- robotykę, logistykę,
- rachunkowość,
- bezpieczeństwo informacji,
- technologie cyfrowe i
- inżynierię materiałową.
Są również kierunki związane z ochroną zabytków, sztuką i usługami.
Rozbudowa programu nie oznacza obniżania progów przyjęć. W 2026 roku ponad 80% programów w Szanghaju miało wyższy próg punktowy niż rok wcześniej, a w ponad połowie wzrost wyniósł od 20 do 30 punktów. Najwyższy próg osiągnął 691,5 punktu przy maksymalnym wyniku egzaminu wynoszącym 750 punktów.
Zgodnie z zasadami obowiązującymi w Szanghaju kandydat do programu musi uzyskać przynajmniej wynik odpowiadający minimalnemu progowi dopuszczenia do rekrutacji licealnej. Faktyczne progi poszczególnych programów są ustalane w toku naboru. Szkołę zawodową połączoną ze studiami wybierają więc także uczniowie, których wyniki pozwalają ubiegać się o miejsce w liceum.
Rodziny szukają bardziej przewidywalnej drogi
Dla rodziców program oznacza możliwość wcześniejszego określenia, gdzie i czego dziecko będzie się uczyć. Nie muszą odkładać wyboru uczelni do zakończenia liceum i poznania wyniku gaokao. Mogą porównywać dostępne programy, wymagania i charakter zajęć jeszcze przed rozpoczęciem szkoły średniej.
W decyzjach rodzin liczy się nie tylko sam dyplom. Pod uwagę brane są zainteresowania ucznia, jego dotychczasowe wyniki, umiejętność radzenia sobie z obciążeniem nauką oraz perspektywy związane z danym zawodem. Presja związana z egzaminami szkolnymi jest dla części rodzin powodem poszukiwania alternatywy dla liceum nastawionego na przygotowanie do gaokao.
W połączonej ścieżce uczniowie wcześniej zaczynają zajęcia praktyczne, pracę z urządzeniami i narzędziami stosowanymi w danej dziedzinie. Mogą zdobywać kwalifikacje zawodowe i brać udział w konkursach umiejętności. Jednocześnie uczą się języka chińskiego, matematyki i języka obcego, a także przedmiotów potrzebnych na przyszłych studiach.
Różnica w organizacji nauki nie oznacza rezygnacji z wymagań. Program ma przygotowywać zarówno do wykonywania zadań zawodowych, jak i do dalszej nauki na uczelni. Łączy praktykę z wykształceniem wyższym, zamiast stawiać rodzinę przed wyborem między tymi dwoma celami.
Przejście na studia wymaga egzaminów
Przyjęcie do programu nie jest równoznaczne z bezwarunkowym przyjęciem ucznia na uczelnię. Po etapie szkoły zawodowej uczeń musi spełnić warunki przejścia na studia. W Szanghaju obejmują one egzamin z wiedzy ogólnej oraz sprawdzian umiejętności zawodowych.
Część ogólna obejmuje język chiński, matematykę i język obcy. Można w niej zdobyć 300 punktów, z czego wymagane minimum wynosi 180. Sprawdzian umiejętności również jest oceniany w skali do 300 punktów. Uczelnia określa dodatkowe wymagania dotyczące tej części, poszczególnych zadań lub łącznego wyniku.
Uczeń, który nie spełni warunków przejścia, nie kontynuuje nauki w ramach programu. Może otrzymać dyplom szkoły zawodowej, o ile zrealizował jej program i spełnił warunki ukończenia. Wcześniej wybrana uczelnia daje więc określony cel dalszej nauki, ale nie zwalnia z zaliczenia kolejnych etapów.
Do szkoły średniej kandydaci dostają się na podstawie lokalnego egzaminu zhongkao i miejskich zasad rekrutacji. Zhongkao nie jest jednym jednolitym egzaminem ogólnokrajowym. Warunki programów łączących szkołę zawodową ze studiami są ustalane regionalnie; opisane progi i układ „3+4” dotyczą Szanghaju.
Większa rola kształcenia zawodowego
Rozwój połączonych programów odbywa się równolegle z reformą szkolnictwa zawodowego. Znowelizowana chińska ustawa, obowiązująca od 1 maja 2022 roku, określa edukację zawodową jako równorzędny typ kształcenia wobec edukacji ogólnej. Przewiduje także łączenie obu dróg i ułatwianie przechodzenia między szczeblami nauki.
Ustawa pozwala prowadzić zawodowe studia pierwszego stopnia zarówno uczelniom zawodowym, jak i innym szkołom wyższym. W 2026 roku również szanghajska oferta połączonych programów została poszerzona o kolejne kierunki tego rodzaju. Kształcenie techniczne i zawodowe nie musi zatem kończyć się na poziomie szkoły średniej lub krótszych studiów zawodowych.
Przy wyborze programu rodzina podejmuje jednak decyzję o specjalizacji ucznia już około piętnastego roku życia. Późniejsza możliwość zmiany kierunku jest ograniczona, a szczegółowe warunki określają przepisy rekrutacyjne i regulaminy uczelni. Przewidywalność dalszej nauki wiąże się więc z wcześniejszym wyborem dziedziny, której uczeń będzie poświęcać kolejne lata.
Wzrost zainteresowania programem „3+4” pokazuje zmianę w sposobie wyboru szkoły zawodowej: dla części rodzin jest ona początkiem zaplanowanych studiów, a nie rezygnacją z wykształcenia wyższego. Uczeń zyskuje wcześniej określoną drogę i więcej zajęć zawodowych, ale przez cały czas musi zdać egzaminy, ukończyć studia i spełnić wymagania uczelni. To połączenie praktycznej nauki z możliwością uzyskania dyplomu przyciąga rodziny rozważające alternatywę dla liceum i gaokao. To też wynik zmian na rynku pracy, gdzie fachowcy, jak chociażby elektrycy, czy hydraulicy, mogą dyktować warunki w obliczu powszechnego deficytu ludzi z takimi kompetencjami. Rośnie też liczba absolwentów wyższych uczelni, którzy po uzyskaniu dyplomu zaczynają edukację na poziomie szkoły zawodowej.
e-mail: [email protected]
Źródła:
- Szanghajska Komisja Edukacji, „上海市教育委员会关于做好2026年上海市中等职业学校自主招生工作的通知” [Zawiadomienie w sprawie samodzielnej rekrutacji do średnich szkół zawodowych w Szanghaju w 2026 roku], dokument z 17 marca 2026 r. https://edu.sh.gov.cn/xxgk2_zdgz_zyjy_03/20260325/4b275ac9af5f488da02ca525a45cbe59.html
- Szanghajska Komisja Edukacji, „关于进一步加强中等职业教育—应用本科教育贯通培养模式试点转段工作的通知” [Zawiadomienie w sprawie zasad przejścia między etapami pilotażowego kształcenia łączącego średnią szkołę zawodową ze studiami], 18 stycznia 2020 r.; oficjalna kopia urzędu edukacji dzielnicy Qingpu. https://www.shqp.gov.cn/edu/eduzwgk/zyjy/zy/20221029/1018442.html
- Szanghajska Komisja Edukacji, „上海市教育委员会关于开展中等职业教育——应用本科教育贯通培养模式试点工作的通知” [Zawiadomienie w sprawie pilotażu kształcenia łączącego średnią szkołę zawodową ze studiami o profilu praktycznym], dokument z 15 października 2014 r. https://edu.sh.gov.cn/cmsres/65/65e2b6f986f14456b33f068d08e7c48f/b3b6e1199509097741a99ec41471de13.doc
- Szanghajski Instytut Egzaminów Edukacyjnych, „2026年上海市中等职业学校自主招生中本教育贯通培养模式各专业最低录取分数线” [Minimalne progi przyjęć do programów łączących średnią szkołę zawodową ze studiami w Szanghaju w 2026 roku], 19 lipca 2026 r. https://cdn.shmeea.edu.cn/resource/upload/www/2026071926/015.pdf
- Jiefang Daily / Shangguan News, „扩招411人分数反涨,八成专业分数线上涨,上海中本贯通为何‘涨’声一片?” [Nabór większy o 411 miejsc, a progi rosną: wzrost progów w ośmiu na dziesięć programów], przedruk Uniwersytetu Morskiego w Szanghaju, 21 lipca 2026 r. https://www.shmtu.edu.cn/2026/0721/c12190a295437/page.htm
- Jiefang Daily, „上海累计开设91个专业招收约2万考生,报名人数和分数线悄然上涨,今年参与高校再扩容、技能成才,中本贯通成中考‘新晋流量’” [91 programów i około 20 tys. przyjętych od początku pilotażu: wzrost zainteresowania połączonym kształceniem zawodowym i studiami], przedruk Szanghajskiej Komisji Edukacji, 9 czerwca 2026 r. https://edu.sh.gov.cn/zyjy_zjzc/20260615/3f16427ea9f247bebc2203e9ca2bcc8d.html
- Shangguan News, „2026中本贯通最低录取分数线公布,这两个新专业为何成为‘新晋热门’?” [Progi przyjęć do połączonych programów w 2026 roku i nowe kierunki], przedruk Szanghajskiej Komisji Edukacji, 31 lipca 2026 r. https://edu.sh.gov.cn/zyjy_zjzc/20260731/ce8bec3129d6415f84c4dea04124c256.html
- Szanghajski Uniwersytet Nauk Stosowanych, „上海应用技术大学全日制本科生学籍管理规定” [Regulamin studiów stacjonarnych pierwszego stopnia], opublikowany 29 października 2026 r. https://info.sit.edu.cn/info/3722/114772.htm
- Ministerstwo Edukacji ChRL, „中华人民共和国职业教育法” [Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o edukacji zawodowej], nowelizacja z 20 kwietnia 2022 r., obowiązująca od 1 maja 2022 r. http://www.moe.gov.cn/jyb_sjzl/sjzl_zcfg/zcfg_jyfl/202204/t20220421_620064.html
- Chen Lei, Wang Zhaoxue, Zhang Zhenyao, The Paper, „读中本贯通的高分生们” [Uczniowie z wysokimi wynikami wybierający połączoną ścieżkę szkoły zawodowej i studiów], 20 października 2026 r. https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_34280094
- The Paper / Sixth Tone, „Fallback to First Choice: Why Chinese Parents Are Rethinking Vocational Schools”, 10 listopada 2026 r. https://www.sixthtone.com/news/1019245












