Pełnili służbę w Iraku czy Afganistanie, stali na straży pokoju również na Wzgórzach Golan czy na Bałkanach. 29 maja to Dzień Weterana Działań poza Granicami Państwa – święto żołnierzy, którzy służyli na zagranicznych misjach. Status weterana i weterana poszkodowanego to nie tylko symbol ich służby poza granicami kraju, ale także konkretne, ustawowe uprawnienia.
W misjach wojskowych poza granicami Polski wzięło dotychczas udział około 130 tys. osób. Legitymację weterana posiada w tej chwili około 39 tys. osób, natomiast status weterana poszkodowanego ma około 900 osób. Polski system wsparcia dla obu tych grup opiera się na ustawie o weteranach działań poza granicami państwa oraz jej kolejnych nowelizacjach. W założeniu ma on spełniać dwa cele: uhonorować służbę oraz zapewnić realną pomoc – szczególnie tym, którzy wrócili z misji z trwałym uszczerbkiem na zdrowiu.
Dwa poziomy wsparcia
REKLAMA
Weterani mogą liczyć m.in. na bezpłatną pomoc psychologiczną (jeśli ich problemy mają związek ze służbą), udział w turnusach leczniczo-profilaktycznych (w czasie trwania służby lub pracy w resorcie obrony narodowej) czy dodatkowy urlop wypoczynkowy. Mogą też bezpłatnie korzystać z obiektów sportowych z zasobu jednostek samorządu terytorialnego czy ofert państwowych instytucji kultury.
Status weterana poszkodowanego z kolei, przysługujący osobom, które na skutek misji doznały uszczerbku na zdrowiu, daje szerszy zakres uprawnień. Jednym z kluczowych jest łatwiejszy dostęp do opieki zdrowotnej. W praktyce oznacza to, iż w przypadku schorzeń czy chorób mających związek ze służbą poza granicami państwa weteran poszkodowany bez skierowania i poza kolejnością jest przyjmowany do lekarza specjalisty, szpitala i ma dostęp do specjalistycznych świadczeń ambulatoryjnych. Przysługują mu też bezpłatne leki i wyroby medyczne oraz pobyt w ośrodkach rehabilitacji.
W przypadku minimum 30% uszczerbku na zdrowiu weteran poszkodowany może bez skierowania i poza kolejnością korzystać z ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych, niezależnie od tego, czy jego schorzenie jest związane z pobytem na misji. W takich sytuacjach ustawa gwarantuje także bezpłatne: leki i środki spożywcze specjalnego przeznaczenia, wyroby medyczne oraz udział w corocznym turnusie readaptacyjno-kondycyjnym.
By żyło się lepiej
Jednym z filarów wsparcia są także świadczenia finansowe. Weterani poszkodowani pobierający emeryturę lub rentę mogą liczyć na dodatek, którego wysokość zależy od procentowego uszczerbku na zdrowiu – w tej chwili wynosi on od 5% do choćby 130% najniższej emerytury. Od 2025 roku, po nowelizacji przepisów, poszkodowani mogą też ubiegać się o jednorazową rekompensatę za utracone zdrowie. To rozwiązanie przełomowe, bo wcześniej żołnierze musieli dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Dziś mechanizm jest prosty – kwota za każdy procent uszczerbku to 6 tys. zł. Jest ona corocznie waloryzowana i w 2026 roku wynosi 6,3 tys. zł.
Działa też wsparcie socjalne. Weterani poszkodowani mogą ubiegać się o zapomogi, bez względu na wiek, a także o dofinansowanie nauki – choćby do 400% najniższej emerytury rocznie (uszczerbek na zdrowiu minimum 30% kwalifikuje do uzyskania pomocy finansowej na dwie wybrane formy kształcenia). Istotnym elementem systemu są również programy reintegracyjne – od turnusów rehabilitacyjnych, psychologicznych, po działania wspierające powrót do aktywności zawodowej i społecznej. Weterani poszkodowani mogą też liczyć na pierwszeństwo w zatrudnieniu w instytucjach podległych Ministerstwu Obrony Narodowej (jeśli spełniają wymagania na dane stanowisko) oraz ulgi w komunikacji publicznej.
Jak widać, weterani poszkodowani mogą korzystać z szerokiego wachlarza świadczeń: od jednorazowej rekompensaty finansowej i dodatku dla weterana poszkodowanego, przez dostęp do opieki medycznej bez kolejek, po finansowanie edukacji.
Jak uzyskać status weterana?
O status weterana można ubiegać się po udziale w misji zagranicznej (co najmniej 60 dni nieprzerwanie lub 90 dni łącznie). Status weterana poszkodowanego przysługuje tym, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu i otrzymali z tego tytułu świadczenia odszkodowawcze. Odpowiedni wniosek należy złożyć do Ministerstwa Obrony Narodowej.
