Wpis szefa polskiej dyplomacji jako lustro hodowanej niechęci Polaków

dakowski.pl 1 day ago

Na jakich przesłankach, panie ministrze Sikorski?

Wpis szefa polskiej dyplomacji

jako lustro hodowanej niechęci Polaków

W polskiej debacie publicznej Rosja ma status szczególny.

W polskiej debacie publicznej Rosja ma status szczególny. O Chinach mówi się z ostrożnym szacunkiem, o Izraelu – z dyplomatycznym umiarem, o Stanach Zjednoczonych – jak o najbliższym sojuszniku. O Rosji mówi się często językiem, którego nie używa się wobec żadnego innego państwa: z pogardą, z wulgaryzmem, z przekonaniem, iż każda rozmowa z Moskwą jest zdradą. Nie piszę tego, żeby kogokolwiek bronić. Piszę, bo chcę zrozumieć, na jakich przesłankach opiera się ta postawa. Bo jeżeli państwo kieruje się emocją zamiast rachunkiem, to ktoś tą emocją steruje. Najświeższy przykład dał sam minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski, który wpisem o rosyjskich toaletach pokazał światu, na jakim poziomie toczy się dziś polskie myślenie o Rosji. Wrócę do tego wpisu, ale najpierw zapytajmy o przesłanki.

Sprawdźmy więc po kolei kryteria, którymi zwykle uzasadnia się odrzucenie współpracy z Rosją – i zobaczmy, czy stosujemy je wobec innych.

Kryterium pierwsze: ideologia

Mówi się, iż Rosja to obcy nam system. Ale współpracujemy przecież z komunistycznymi Chinami. Chińska Partia Komunistyczna rządzi bez wyborów w tzw. stylu zachodnim, kontroluje gospodarkę, cenzuruje internet i nie ukrywa swojej ideologii. A jednak polscy politycy jeżdżą do Pekinu, zabiegają o inwestycje, otwierają połączenia kolejowe. Nikt nie obrzuca chińskiego rządu wyzwiskami w Sejmie.

Rosja natomiast nie eksportuje dziś żadnej ideologii międzynarodowej, która byłaby groźna dla rządzących w Polsce. Czasy Kominternu minęły. Nie ma rosyjskiego projektu światowej rewolucji, który mógłby zawładnąć umysłami polskiej młodzieży. jeżeli coś dziś zmienia sposób myślenia młodych Polaków, to raczej ideologie płynące z Zachodu niż ze Wschodu. Kryterium ideologiczne nie tłumaczy więc wyjątkowości Rosji.

Kryterium drugie: religia

Mówi się, iż prawosławie to obca nam cywilizacja. Ale współpracujemy z państwami, których wyznania są wobec chrześcijaństwa diametralnie bardziej konfrontacyjne niż prawosławie wobec polskiego katolicyzmu. Handlujemy z monarchiami, w których publiczne wyznawanie wiary chrześcijańskiej bywa zakazane. Prawosławie, przy wszystkich historycznych sporach, nie jest wobec katolicyzmu agresywne – to ten sam korzeń, te same sakramenty, ta sama Biblia. Kryterium religijne również nie tłumaczy wyjątkowości Rosji.

Kryterium trzecie: agresja

Tu jest prawdziwe pole do popisu, bo to argument najczęściej słyszany: Rosja jest agresorem, prowadzi wojnę.

Zgoda. Ale przyjrzyjmy się, z kim jeszcze współpracujemy. Izrael uznaje pewne obszary za należny sobie teren i prowadził wojnę w Strefie Gazy, której ofiarami padły dziesiątki tysięcy cywilów. Stany Zjednoczone siłą rozprawiły się z rządem Wenezueli i nie kryją, iż traktują swoją półkulę jako strefę wpływów. A jednak z oboma tymi państwami współpracujemy, i to blisko. Możemy więc współpracować z państwami, które są agresywne i prowadzą wojny. Rosja jest „be”, bo prowadzi swoją wojnę – ale ta zasada okazuje się nie zasadą, tylko wyjątkiem stosowanym wybiórczo.

Zarzut najpoważniejszy: Rosja działa przeciwko Polsce

Uczciwość wymaga, żeby zmierzyć się z argumentem najmocniejszym. Rosja nie jest dla nas odległym agresorem z innego kontynentu. W listopadzie 2025 roku doszło do sabotażu na linii kolejowej prowadzącej do Ukrainy, po którym Polska zamknęła rosyjski konsulat. W 2026 roku polskie władze wiązały z Rosją kolejne podpalenia, w tym zakładu produkującego drony w Skarżysku-Kamiennej. Raporty międzynarodowe wskazują Polskę jako główny cel rosyjskich działań dywersyjnych w Europie. Moskwa – jak informuje prasa zachodnia – może w rozmowach pokojowych żądać wycofania wojsk NATO z naszego regionu do stanu sprzed 1997 roku.

To są fakty i nie wolno ich lekceważyć. Ale zauważmy, co z nich wynika, a co nie. Wynika z nich, iż my, Polacy, musimy być silni, czujni i zdolni do obrony. Nie wynika z nich, iż musimy być wulgarni. Państwo, które wobec przeciwnika potrafi tylko wyzywać, jest państwem słabym – bo emocja zastępuje w nim strategię. W czasie zimnej wojny Waszyngton i Moskwa celowały w siebie tysiącami głowic, a jednocześnie rozmawiały, negocjowały, handlowały zbożem i podpisywały traktaty. Siła i rozmowa nie są przeciwieństwami. Przeciwieństwem rozmowy jest bezradność.

Pisałem w esejuSiła, która nie jest nasza, iż słaby wygrywa z silnym nie wtedy, gdy krzyczy głośniej, ale wtedy, gdy umiejętnie wykorzystuje siły zewnętrzne. Polacy, którzy zamykają sobie wszystkie drzwi na Wschód, sami ograniczają swoje pole manewru i stają się całkowicie zależni od woli sojuszników. A sojusznicy – jak pokazuje historia – mają przede wszystkim własne interesy.

Emocja hodowana, nie wrodzona

Często słyszę, iż niechęć do Rosjan „mamy we krwi”, iż to naturalny odruch narodu doświadczonego zaborami, wojnami i Katyniem. Pamięć historyczna jest realna i nikt rozsądny jej nie lekceważy. Ale pamięć to jedno, a nienawiść do sąsiedniego narodu to drugie. I tu fakty mówią same za siebie.

W czasach PRL Polacy mieli wiele żalu do władzy sowieckiej, ale nie mieli problemu z Rosjanami jako ludźmi. Jeździliśmy do siebie, handlowaliśmy, czytaliśmy tę samą literaturę, śpiewaliśmy te same piosenki przy ogniskach. Odróżnialiśmy Kreml od zwykłego człowieka z Moskwy czy Leningradu – i to odróżnienie było zdrowe.

Po 1989 roku Stadion Dziesięciolecia stał się największym bazarem Europy. Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy, Litwini i Polacy handlowali tam ramię w ramię, dzień w dzień, setki tysięcy ludzi. Nikt nikogo nie wyzywał, bo wszyscy mieli wspólny interes: zarobić, przeżyć trudne lata transformacji, ułożyć sobie życie. Stadion był najlepszym dowodem na to, iż narody nie uważają się za wrogów, kiedy nikt im tego nie wmawia.

Podobnie było na północnym wschodzie. Województwa warmińsko-mazurskie i pomorskie handlowały z obwodem królewieckim na potęgę. Gdy w latach 2012–2016 działał mały ruch graniczny, mieszkańcy Królewca masowo przyjeżdżali na zakupy do Elbląga, Braniewa, Olsztyna i Gdańska, a polscy kupcy, hotelarze i usługodawcy na tym zarabiali. Kiedy ruch ten zawieszono, najbardziej stracili nie politycy w Warszawie, ale drobni przedsiębiorcy z regionu, który i tak należy do najbiedniejszych w kraju.

Jeżeli więc wrogość nie była naturalna jeszcze kilkanaście lat temu, to znaczy, iż nie jest naturalna narodowo. Jest hodowana. Ktoś ją podsyca – w mediach, w polityce, w języku debaty – tak długo, aż zwykły człowiek zaczyna uważać wyzwisko za patriotyzm, a rozmowę za zdradę.

Jak to wygląda w praktyce, pokazał niedawno sam szef polskiej dyplomacji. 16 listopada 2026 roku Radosław Sikorski napisał na portalu X – po angielsku:

„Recent demands by the Russian goverment highlight an eternal problem with their political culture, namely, that they care more about conquering a foreign town none of them had ever heard of than about 11 million Russians who don’t have a toilet in their home.”

W polskim tłumaczeniu: „Ostatnie żądania rosyjskiego rządu podkreślają odwieczny problem z ich kulturą polityczną, a mianowicie, iż bardziej dbają o zdobycie obcego miasta, o którym żaden z nich nigdy nie słyszał, niż o 11 milionach Rosjan, którzy nie mają toalety w domu” (źródło).

Język nie jest tu przypadkowy. Wpis nie był skierowany do Polaków, ale do światowej opinii publicznej. I to czyni sprawę jeszcze gorszą. Bo świat czyta go nie jako diagnozę rosyjskiej kultury politycznej, ale jako świadectwo polskiej. Pokazuje, iż polska dyplomacja wobec największego sąsiada nie ma do zaproponowania analizy, strategii ani planu – tylko drwinę. Inni gracze, którzy liczą interesy na zimno, wyciągną z tego prosty wniosek: z Polakami w sprawie Rosji nie trzeba się liczyć, bo emocja już za nich zdecydowała.

Można bronić tego wpisu, mówiąc, iż krytykuje priorytety Kremla, a nie zwykłych ludzi. Ale zwróćmy uwagę na formę. Minister, którego zawodem jest utrzymywanie kanałów rozmowy choćby z przeciwnikiem, nie analizuje żądań i nie liczy interesów. Zamiast tego orzeka o „odwiecznym” problemie z kulturą całego narodu i ilustruje to biedą ludzi, którzy nie mają toalety. Krytykować rządzących w Moskwie można i trzeba – ale bez szyderstwa i bez uogólnień, które trafiają w tych samych Rosjan, z którymi Polacy jeszcze niedawno handlowali na Stadionie Dziesięciolecia i na bazarach Warmii.

Z punktu widzenia nauki o sterowaniu to jest właśnie obniżanie poziomu świadomości w relacjach z Rosją. Korelator, który powinien przetwarzać informacje i szukać najlepszego ruchu, ustępuje miejsca odruchowi. Rachunek zostaje zastąpiony emocją, a emocja – upokorzeniem. Taki wpis niczego nie załatwia, niczego nie wynegocjuje i nikogo nie obroni. Za to podsyca w odbiorcach dokładnie tę emocję, którą potem tak łatwo sterować. Gdy tak pisze najwyższy rangą dyplomata, trudno się dziwić, iż w debacie publicznej wyzwisko zastąpiło argument.

Kto naprawdę steruje

Skoro więc ani ideologia, ani religia, ani sama agresja nie tłumaczą wyjątkowości postawy wobec Rosji, a sama wrogość okazuje się hodowana, to trzeba zapytać, kto ją hoduje i po co. Moim zdaniem odpowiedź jest prozaiczna: grupy nacisku i państwa, które same chcą ustawić się na dobrej pozycji wobec Rosji.

Mechanizm jest prosty i znany z całej historii dyplomacji. jeżeli chcesz mieć wyłączność na interesy z kimś, odstraszasz od niego konkurentów. Polacy, którzy z powodów emocjonalnych zamykają sobie drogę na Wschód, nie znikają z rachunku – zostawiają puste miejsce, które zajmą inni. Niemcy przez lata budowali z Rosją gazociągi, gdy nas pouczano o solidarności. Dziś Moskwa i Waszyngton znów szukają porozumienia, a rosyjscy urzędnicy rozmawiają z wielkimi amerykańskimi koncernami o ich powrocie na rosyjski rynek. Kiedy przyjdzie czas podziału interesów, przy stole usiądą ci, którzy zachowali kanały rozmowy. Polacy, przyzwyczajeni tylko do krzyku, będą mogli co najwyżej przyglądać się z korytarza.

Nasza wrogość jest więc dla niektórych bardzo wygodna. Jest dla nich tanim zasobem: utrzymuje nas w roli przedmurza, które płaci za konfrontację, podczas gdy owoce przyszłego ładu zbiorą inni. Ta emocja jest hodowana – ale nie w naszym interesie.

W każdym państwie działają lobbyści – dobrze zorganizowani, z dostępem do mediów, polityków i administracji. W Polsce widać wyraźnie grupy proamerykańskie, proizraelskie, proniemieckie, prochińskie. Każda z nich dba o to, żeby polska polityka zagraniczna szła w kierunku korzystnym dla „swojego” państwa. Grupa prorosyjska jest za słaba, żeby się liczyć .

Problem w tym, iż za słaba jest także grupa, której w polskim państwie powinno być najwięcej: lobby propolskie. Ludzie, którzy w każdej sprawie pytają najpierw nie o to, co spodoba się w Waszyngtonie, Brukseli, Berlinie czy Tel Awiwie, ale o to, co opłaca się Polakom. Gdy takiej grupy brakuje, pamięć historyczna zostaje przerobiona na paliwo w cudzych silnikach. Antyrosyjskość przestaje być polityką, a staje się odruchem, który inni mogą dowolnie wyzwalać – i który dla nich pracuje.

Czego wymaga polski interes

Moim zdaniem w interesie Polaków jest korzystanie ze współpracy z Białorusią i Rosją – tam, gdzie ona jest możliwa i gdzie nie narusza naszego bezpieczeństwa. Mamy z tymi państwami wspólne granice, wspólny region, historyczne szlaki handlowe, rynki dla naszego rolnictwa i przemysłu, tranzyt między Europą a Azją. Każde z tych pól, zamknięte z powodów emocjonalnych, jest polem oddanym innym – często tym samym państwom, które publicznie nawołują nas do twardości, a po cichu same robią z Rosją interesy.

Nie chodzi o uległość. Chodzi o to, żeby Polacy byli podmiotem, który sam decyduje, z kim i na jakich warunkach rozmawia. Żeby wobec Rosji obowiązywały te same kryteria co wobec Chin, Izraela czy Ameryki: rachunek korzyści i zagrożeń, a nie wyzwisko. Żeby nasza siła militarna szła w parze z otwartym kanałem dyplomatycznym, bo tylko taka kombinacja daje realny wpływ na wydarzenia.

Polacy, którzy potrafią być jednocześnie silni i rozmawiać ze wszystkimi, są narodem, który trudno rozegrać. Polacy, którzy potrafią tylko krzyczeć w jedną stronę, są narodem, który rozgrywają inni. Wybór należy do nas – ale żeby go dokonać, musimy najpierw zapytać, na jakich przesłankach dotąd się opieraliśmy i czyje to były przesłanki. Ludzie ze Stadionu Dziesięciolecia i z przygranicznych bazarów Warmii znali odpowiedź bez żadnych ekspertów: sąsiad, z którym się handluje, nie jest wrogiem. Wrogiem jest ten, kto nas przekonuje, iż musimy go nienawidzić – a sam w tym czasie liczy zyski.

Read Entire Article