Konflikt Religijny i narodowy między Polską i Ukrainą. (Na podstawie internetowych zapisów.)
Napięcia te można podzielić na kilka kluczowych obszarów:
1. Nierówność społeczna i polityczna. Brak miejsc w Senacie: Po zawarciu Unii Brzeskiej (1596 r.) biskupi uniccy mieli zasiadać w Senacie Rzeczypospolitej na równi z rzymskokatolickimi. Król i magnateria łacińska nigdy do tego nie dopuścili, co degradowało elitę unicką. Gorszy status kleru: Duchowieństwo rzymskokatolickie cieszyło się ogromnymi przywilejami i immunitetami, podczas gdy biedny kler unicki (często żonaty dzieciaty) był traktowany przez polską szlachtę niemal jak chłopi pańszczyźniani.
2. Procesy latynizacji (utrata tożsamości)Narzucanie wzorców: Rzymscy katolicy często uważali obrządek łaciński za „doskonalszy”. Wymuszano na unitach przejmowanie zachodnich tradycji (np. wprowadzenie organów, ławek do cerkwi, likwidację ikonostasów czy zmianę szat liturgicznych).Kompleks niższości: Część unitów sama decydowała się na latynizację lub całkowitą zmianę obrządku na łaciński (polonizację), aby uciec przed piętnem gorszego statusu społecznego.
3. Konflikty o wiernych i majątek. Podbieranie parafian: Między parafiami rzymskokatolickimi a unickimi dochodziło do ciągłych sporów o granice, dziesięciny oraz o to, do którego kościoła mają przynależeć dzieci z małżeństw mieszanych.
Zakaz przechodzenia na unityzm: Prawo Rzeczypospolitej pozwalało unitom przechodzić na obrządek łaciński, ale surowo zabraniało rzymskim katolikom przyjmowania obrządku unickiego. Kościół rzymski traktował unicyzm jako „stację przejściową” do pełnej latynizacji ludności ruskiej.
4. Wymiar narodowościowy i polityczny (XIX i XX wiek)Podział narodowościowy: Z czasem obrządek rzymskokatolicki stał się synonimem polskości, natomiast unicki (grekokatolicki) stał się fundamentem tożsamości ukraińskiej.
Nielojalność w powstaniach: Podczas polskich powstań narodowych w XIX wieku, hierarchia unicka (zwłaszcza w Galicji pod zaborami) często zachowywała lojalność wobec cara lub cesarza Austrii, co Polacy-katolicy poczytywali za zdradę.
Apogeum w XX wieku: Konflikt polsko-ukraiński w latach 1918–1947 przeniósł te napięcia na poziom krwawych walk. Część rzymskokatolicka zarzucała duchownym grekokatolickim wspieranie nacjonalistów z UPA, z kolei Ukraińcy widzieli w polskim kościele łacińskim narzędzie brutalnej polonizacji i ucisku.
Dopiero Sobór Watykański II (1962–1965) oficjalnie potępił tzw. uniatyzm jako metodę przymusowego podporządkowywania struktur wschodnich i zrównał w prawach wszystkie obrządki katolickie, co zaczęło powoli gasić dawne resentymenty.
