Polska jest krajem, w którym polityka coraz częściej przypomina konkurs popularności, a coraz rzadziej służy rozwiązywaniu rzeczywistych problemów państwa. Nie ma większego znaczenia, kto aktualnie sprawuje władzę i jakie barwy partyjne reprezentuje.
Mechanizm pozostaje podobny: obietnice, emocje, polityczne widowisko i nieustanna walka o przychylność wyborców. W Polsce nie rządzi Koalicja Obywatelska, PSL, PiS, Konfederacja. Rządzi populizm.
Populizm nie jest przypisany do jednej partii ani jednej strony sceny politycznej. To sposób uprawiania polityki, który polega na zastępowaniu odpowiedzialnych decyzji tym, co w danej chwili przynosi polityczne korzyści. Polityk populistyczny nie pyta przede wszystkim, czy dane rozwiązanie jest dobre dla państwa za pięć czy dziesięć lat. Pyta, czy spodoba się wyborcom dzisiaj.
W ten sposób powstaje polityka krótkiego dystansu. Obietnice wyborcze stają się ważniejsze od możliwości ich realizacji, a interes publiczny przegrywa z interesem partyjnym. Zamiast długofalowych strategii otrzymujemy kolejne programy, dodatki, zapowiedzi i deklaracje. Nie zawsze poprzedzone rzetelną analizą kosztów, skutków gospodarczych czy możliwości finansowych państwa.
Co gorsza, populizm nie kończy się wraz z kampanią wyborczą. Przenosi się do codziennego sprawowania władzy. Każda decyzja jest oceniana nie tylko przez pryzmat jej skuteczności, ale także potencjalnego wpływu na sondaże. Niepopularne, ale konieczne reformy odkłada się na później. Problemy, które wymagają odwagi i konsekwencji, stają się politycznym kłopotem, którego najlepiej nie podejmować przed kolejnymi wyborami.
Szczególnie widoczne jest to w debacie publicznej. Zamiast dyskusji o konkretnych rozwiązaniach mamy polityczne etykiety, wzajemne oskarżenia i poszukiwanie wroga. Jedni straszą drugimi, drudzy odpowiadają tym samym. Każda strona przekonuje swoich wyborców, iż tylko ona stoi po adekwatnej stronie, a przeciwnik stanowi zagrożenie dla państwa. W takim klimacie argumenty tracą znaczenie, a emocje stają się podstawowym narzędziem politycznego oddziaływania.
Populizm ma jeszcze jedną adekwatność: nie lubi instytucji, które ograniczają swobodę polityków. Niezależne sądy, kontrola społeczna, wolne media, instytucje kontrolne i procedury administracyjne bywają przedstawiane jako przeszkody w realizacji politycznych zamierzeń. Tymczasem właśnie te mechanizmy mają chronić obywateli przed arbitralnością władzy. Państwo prawa nie polega na tym, iż rządzący mogą robić wszystko, co uznają za słuszne. Polega na tym, iż również rządzący podlegają prawu.
Nie oznacza to, iż każda popularna decyzja jest populizmem, a każda niepopularna świadczy o odpowiedzialności. Demokratyczna władza powinna reagować na potrzeby społeczeństwa. Problem zaczyna się wtedy, gdy zaspokajanie oczekiwań wyborców staje się ważniejsze od rzeczywistych możliwości państwa, a polityczna kalkulacja zastępuje interes publiczny.
Nie można jednak całej odpowiedzialności zrzucać na polityków. Populizm ma swoich odbiorców, ponieważ trafia w społeczne oczekiwania, frustracje i lęki. Politycy doskonale wiedzą, iż łatwiej zdobyć poparcie, obiecując proste rozwiązania trudnych problemów, niż tłumacząc ich złożoność. Łatwiej wskazać winnego niż przedstawić plan naprawy. Łatwiej ogłosić sukces, niż rozliczyć się z efektów podjętych działań.
W ten sposób powstaje polityczne błędne koło. Wyborcy oczekują natychmiastowych rezultatów, partie składają kolejne obietnice, a państwo coraz częściej funkcjonuje w rytmie kolejnych kampanii wyborczych. Odpowiedzialność za przyszłość ustępuje miejsca walce o teraźniejszość.
Największym zagrożeniem nie jest choćby to, iż jedna czy druga partia wykorzystuje populistyczne metody. Znacznie poważniejsze jest to, iż populizm staje się powszechnie akceptowanym standardem uprawiania polityki. Wówczas zmiana rządu nie oznacza zmiany sposobu sprawowania władzy. Zmieniają się ludzie, hasła i polityczne dekoracje, ale mechanizm pozostaje ten sam.
Państwo nie potrzebuje polityków, którzy zawsze mówią to, co wyborcy chcą usłyszeć. Potrzebuje takich, którzy potrafią powiedzieć również to, czego wyborcy słyszeć nie chcą, o ile wymaga tego interes publiczny. Potrzebuje odpowiedzialności za podejmowane decyzje, przejrzystości wydatków publicznych i rzeczywistego rozliczania obietnic.
Demokracja nie polega wyłącznie na wrzucaniu kartki do urny raz na kilka lat. Polega także na kontroli władzy, dostępie do informacji publicznej, niezależności instytucji i prawie obywateli do zadawania niewygodnych pytań.
Jeżeli politycy traktują państwo jak narzędzie do zdobywania i utrzymywania poparcia, a obywatele przestają oczekiwać od nich czegoś więcej niż kolejnych obietnic, trudno oczekiwać zmiany.
W Polsce zmieniają się rządy, ale populizm pozostaje. I być może właśnie to jest dzisiaj największym problemem polskiej polityki.
→ I.R. Parchatkiewicz
15.11.2026
• foto: Freepik
• więcej tekstów autora: > tutaj

















