Updated 27 May, 2026 10:50
Kontener do przechowywania odpadów transuranicznych pochodzących z amerykańskiego programu broni jądrowej; Waste Isolation Pilot Plant (Zakład Pilotażowy Izolacji Odpadów), Carlsbad, Nowy Meksyk. © Jim West / UCG / Universal Images Group via Getty Images
Departament Energii USA wyłonił szereg prywatnych firm jako potencjalnych odbiorców plutonu klasy wojskowej – w tym jedną, w której radzie nadzorczej zasiadał sekretarz energii Chris Wright, zanim dołączył do administracji prezydenta Donalda Trumpa.
Rząd USA dysponuje około 50 tonami metrycznymi materiałów rozszczepialnych, odzyskanych z zdemontowanej broni jądrowej i przechowywanych w obiektach o zaostrzonym rygorze bezpieczeństwa.
W ubiegłym roku administracja Trumpa ogłosiła zamiar rozszerzenia Programu Wykorzystania Nadwyżek Plutonu (Surplus Plutonium Utilization Program), umożliwiając firmom prywatnym wytwarzanie paliwa o wysokiej gęstości energetycznej, przeznaczonego dla zaawansowanych reaktorów małej mocy; na potrzeby tego przedsięwzięcia przeznaczono do przekazania 20 ton plutonu.
We wtorek Departament Energii wskazał pięć firm wybranych do „zaawansowanych negocjacji” w ramach wspomnianego planu.
Wśród nich znalazła się spółka Oklo Inc. – kalifornijski deweloper małych reaktorów, którego współzarządzał Chris Wright przed zatwierdzeniem jego kandydatury na stanowisko sekretarza energii w lutym 2025 roku.
Firma Oklo oświadczyła, iż wykorzysta amerykański pluton we współpracy z europejskim przedsiębiorstwem newcleo.
Prezes spółki, Jacob DeWitte, stwierdził, iż inicjatywa ta „tworzy ścieżkę umożliwiającą wykorzystanie istniejących nadwyżek materiału jako paliwa przejściowego dla zaawansowanych reaktorów, co pozwoli na szybsze uruchomienie kolejnych jednostek”.
Bomba atomowa „Fat Man”, zrzucona na Nagasaki w 1945 roku, była pierwszą bronią jądrową wykorzystującą pluton. © Universal History Archive / Universal Images Group via Getty Images
Inne firmy wymienione przez rząd to Exodys Energy, SHINE Technologies, Standard Nuclear oraz Flibe Energy.
Departament Energii oświadczył, iż dostęp do zapasów plutonu pomoże prywatnym partnerom w pozyskaniu inwestycji.
Przekazanie plutonu „uszczęśliwi bogatych kumpli” Trumpa
Plan oddania w prywatne ręce plutonu klasy wojskowej – materiału niebezpiecznego, wymagającego ścisłych procedur postępowania i kontroli bezpieczeństwa – spotkał się ze sprzeciwem części amerykańskich ustawodawców, którzy ostrzegali przed ryzykiem dla bezpieczeństwa oraz zagrożeniem proliferacją broni jądrowej.
„Trump chce wziąć ilość plutonu wystarczającą do budowy 2000 bomb atomowych i przekazać ją prywatnemu przemysłowi tylko po to, by uszczęśliwić swoich bogatych kumpli” – powiedział senator Edward Markey, Demokrata ze stanu Massachusetts.
„Równie dobrze mógłby sprzedawać broń jądrową w Costco.
Jeśli ten materiał trafi do Iranu, będziemy wiedzieć, kto ponosi za to winę”.
Krytycy argumentują również, iż program ten zachęca inne państwa do postrzegania plutonu zawartego w wypalonym paliwie jądrowym jako cennego surowca, a nie odpadu niebezpiecznego, co stwarza zachęty do jego pozyskiwania i gromadzenia.
Od 2025 roku USA dwukrotnie zaatakowały Iran, uzasadniając to twierdzeniem, iż Teheranowi nie można ufać w kwestii prowadzenia cywilnego programu jądrowego bez prób wykorzystania go do celów militarnych.
Kryzys pozostaje nierozwiązany, podczas gdy globalne skutki gospodarcze wynikające z zakłóceń ruchu morskiego w Zatoce Perskiej wciąż narastają.
USA uzależnione od zagranicznego paliwa jądrowego
Pokojowe wykorzystanie materiałów rozszczepialnych z czasów zimnej wojny stanowiło niegdyś najważniejszy element współpracy amerykańsko-rosyjskiej.
W ramach programu HEU-LEU rosyjski uran klasy wojskowej – w ilości wystarczającej do budowy około 20 000 głowic – został przekształcony w paliwo reaktorowe, zanim w 2013 roku wygasła regulująca to porozumienie umowa.
Podobne porozumienie dotyczące plutonu podpisano w 2000 roku, ale zostało ono zawieszone w 2016 roku – po zrealizowaniu w około 70 procentach – w następstwie pogorszenia relacji dwustronnych po wspieranym przez USA zbrojnym przewrocie na Ukrainie.
W 2010 roku ówczesna sekretarz stanu USA Hillary Clinton oraz minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow podpisali zmienioną wersję protokołu dotyczącego utylizacji plutonu. © Brendan Hoffman / Getty Images
W 2024 roku Stany Zjednoczone zakazały importu rosyjskiego nisko wzbogaconego uranu, przedstawiając ten krok jako element swojej polityki sankcyjnej oraz dążenie do ożywienia krajowego sektora wzbogacania uranu – osłabionego przez dziesięciolecia obfitych dostaw paliwa z importu, w tym w ramach programu HEU-LEU.
Do 2028 roku możliwe jest jednak uzyskanie odstępstw od tego zakazu.
W styczniu Departament Energii ogłosił plany zainwestowania w ciągu dziesięciu lat 2,7 mld dolarów w usługi wzbogacania uranu.
Przetlumaczono przez translator Google
zrodlo:https://www.rt.com/news/640629-us-weapons-plutonium-fuel/
