Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz poinformował, iż Pentagon pozytywnie ocenia ewentualną sprzedaż Polsce pocisków manewrujących Tomahawk. Dzięki nim wojsko zyskałoby możliwość precyzyjnych uderzeń na odległość ponad 1000 km, także bez angażowania lotnictwa. Pozostaje jednak pytanie, jak Tomahawki wpisałyby się w rozwijany już polski system rażenia dalekiego zasięgu.
Pocisk manewrujący Tomahawk (TLAM) odpalony z niszczyciela rakietowego typu Arleigh Burke, USS Spruance (DDG 111), w ramach wsparcia operacji Epic Fury, 28 lutego 2026 r. Fot. U.S. Navy
Na razie wiadomo niewiele. Podczas wizyty w Waszyngtonie szef MON-u rozmawiał z szefem Pentagonu Pete’em Hegsethem m.in. o możliwości pozyskania pocisków Tomahawk. Jak ujawnił, polskie zapytanie w tej sprawie zostało skierowane do Amerykanów kilka miesięcy wcześniej. Pentagon miał pozytywnie odnieść się do propozycji, choć procedura zatwierdzenia ewentualnej sprzedaży nie została jeszcze zakończona. Według wiceministra Pawła Bejdy kolejnej decyzji USA przybliżającej Polskę do rozstrzygnięcia w tej sprawie można spodziewać się na początku przyszłego roku.
Nieznane są liczba pocisków, ich wersja, koszty ani harmonogram potencjalnych dostaw do Polski. Nie wiadomo też, jakie dokładnie wyrzutnie interesują rząd. Już teraz można jednak przeanalizować dostępne rozwiązania i zastanowić się nad ich przydatnością dla polskiej armii. Bo choć Tomahawk jest bronią znaną od ponad czterech dekad, jego ewentualne wejście do polskiego arsenału oznaczałoby jakościową zmianę. Nie tyle ze względu na samą konstrukcję pocisku, ile na możliwości, które daje wojsku dysponującemu odpowiednim zapleczem rozpoznawczym i dowódczym.
Z ziemi, morza czy spod wody?
Tomahawk kojarzy się przede wszystkim z amerykańskimi okrętami. To z ich pokładów odpalano pociski podczas operacji w Iraku, Jugosławii, Libii i Syrii. Broń jest jednak zaprojektowana również tak, by była przystosowana do wyrzutni lądowych. Takie rozwiązanie funkcjonowało w latach osiemdziesiątych, ale zostało wycofane na mocy amerykańsko-sowieckiego traktatu INF, ograniczającego arsenały rakietowe obu mocarstw. Po upadku porozumienia w 2019 roku Amerykanie powrócili do koncepcji lądowego bazowania pocisków manewrujących. Efektem tych prac jest m.in. system Typhon, znany też jako Mid-Range Capability. Jego podstawowy element stanowią mobilne wyrzutnie wykorzystujące rozwiązania wywodzące się z okrętowego systemu Mk 41. Każda mieści cztery pociski, a oprócz Tomahawków przystosowana jest do rakiet SM-6.
To szczególnie interesująca możliwość. Pozwala bowiem budować zdolności uderzeniowe bez konieczności posiadania kosztownych okrętów czy angażowania samolotów bojowych. Mobilne wyrzutnie można przemieszczać, rozpraszać i ukrywać, utrudniając przeciwnikowi ich wykrycie oraz zniszczenie.
Istnieją również inne koncepcje lądowych platform startowych, w tym rozwiązania samochodowe prezentowane przez amerykański przemysł zbrojeniowy. Nie oznacza to jednak, iż wszystkie są już gotowe do seryjnego wykorzystania. W polskim przypadku Typhon wydaje się dziś najbardziej oczywistym punktem odniesienia, choć nie ma podstaw, by przesądzać, iż właśnie ten system zostanie zakupiony.
Co istotne, nie bylibyśmy pierwszym europejskim państwem zainteresowanym podobnym rozwiązaniem. W lipcu Niemcy podpisały z USA list intencyjny dotyczący pozyskania lądowych Tomahawków. Według Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych Berlin rozważa zakup choćby 400 pocisków i wyrzutni Typhon. To element szerszego planu rozbudowy niemieckich umiejętności rażenia celów położonych daleko za linią frontu. Do grona państw, które już pozyskały Tomahawki, należą – poza Stanami Zjednoczonymi – Wielka Brytania, Australia, Japonia i Holandia.
Pozostaje jeszcze wariant morski. Polska już wcześniej interesowała się Tomahawkami jako potencjalnym uzbrojeniem okrętów podwodnych w ramach programu „Orka”. W tym roku podpisano kontrakt na zakup trzech szwedzkich jednostek typu A26. Jednak ich wyposażenie w amerykańskie pociski nie jest sprawą oczywistą – wymagałoby uzgodnień dotyczących integracji uzbrojenia, odpowiednich rozwiązań technicznych i dodatkowych kosztów. Z tego względu nie należy automatycznie łączyć obecnych rozmów z programem okrętów podwodnych.
Dalej niż Homary
Polska w ostatnich latach rozpoczęła gigantyczny program rozbudowy artylerii dalekiego zasięgu. Zamówiono setki wyrzutni Homar-K, planowane są kolejne zakupy w ramach programu „Homar-A”, opartego na amerykańskim HIMARS-ie, kolejny system rakietowy może być właśnie dopełnieniem tego programu.
Homary są bowiem głównie narzędziem wsparcia wojsk lądowych oraz rażenia ważnych celów na zapleczu przeciwnika. W zależności od zastosowanej amunicji mogą niszczyć stanowiska dowodzenia, magazyny, zgrupowania wojsk, węzły logistyczne czy elementy infrastruktury militarnej. Koreańskie pociski CTM-290, których dostawy do Polski już się rozpoczęły, pozwalają razić cele oddalone o około 290 km. Amerykańskie ATACMS-y mają porównywalny zasięg, a rozwijane PrSM otwierają perspektywę jeszcze dalszych uderzeń.
To potężne możliwości, ale wciąż podporządkowane przede wszystkim potrzebom operacji wojsk lądowych. Tomahawk pozwala myśleć o celach znajdujących się znacznie dalej. Amerykański pocisk manewrujący może pokonywać dystans przekraczający tysiąc kilometrów, a niektóre wersje osiągają zasięg znacznie większy. Oznacza to możliwość atakowania obiektów, które z perspektywy klasycznej artylerii rakietowej znajdują się poza horyzontem działań. Mogą to być ważne bazy lotnicze, centra dowodzenia, składy amunicji, obiekty logistyczne czy infrastruktura umożliwiająca przeciwnikowi prowadzenie operacji na dużą skalę. Wszystko zależy od rozpoznania, dostępności odpowiedniej liczby pocisków i decyzji o ich użyciu.
Nie chodzi zatem o zastąpienie Homarów Tomahawkami. Jedne i drugie służą do niszczenia celów przeciwnika, ale operują w odmiennych przedziałach zasięgu i pełnią częściowo różne funkcje. Homary mogą dezorganizować działania wrogich wojsk oraz ich bezpośredniego zaplecza. Tomahawki dawałyby możliwość oddziaływania na znacznie głębsze struktury wojskowe, od których zależy zdolność przeciwnika do prowadzenia wojny. Tak powstaje system rażenia warstwowego – złożony z różnych środków przeznaczonych do wykonywania uderzeń na różnych dystansach.
Nie tylko kwestia zasięgu
Polskie F-16 są już uzbrojone w amerykańskie pociski manewrujące AGM-158 JASSM o zasięgu około 370 km. W 2024 roku podpisaliśmy natomiast umowę na dostawy wersji JASSM-ER, pozwalającej razić cele oddalone o około 1000 km. Dostawy tego uzbrojenia przewidziano na lata 2026–2030. Co więcej, dzięki cechom obniżonej wykrywalności pociski te stanowią wyjątkowo niebezpieczną broń dla przeciwnika dysponującego rozbudowaną obroną powietrzną. Czy zatem potrzebujemy dwóch systemów wykonujących zbliżone zadania? Niekoniecznie należy traktować je jako konkurencyjne. JASSM-ER jest uzbrojeniem lotniczym, Tomahawk w rozważanym wariancie byłby odpalany z ziemi. Ta różnica ma fundamentalne znaczenie.
Wykorzystanie JASSM wymaga posiadania sprawnych samolotów, odpowiednio przygotowanych lotnisk, personelu technicznego i całej infrastruktury niezbędnej do prowadzenia operacji powietrznych. W warunkach wojny elementy te stanowią naturalne cele pierwszych uderzeń przeciwnika. choćby jeżeli samoloty przetrwają, ich użycie może zostać ograniczone z powodu ataków na bazy, zniszczenia infrastruktury czy konieczności wykonywania innych zadań bojowych.
Lądowy system Tomahawków byłby mniej zależny od tych uwarunkowań. Mógłby działać również wtedy, gdy możliwości lotnictwa zostałyby czasowo ograniczone. Nie oznacza to oczywiście, iż mobilne wyrzutnie byłyby bezpieczne. Także one wymagają ochrony, sprawnego dowodzenia, dostaw amunicji i odpowiednio przygotowanych miejsc działania. Trudniej jednak sparaliżować rozproszony system niż zdolności skoncentrowane wokół kilku baz lotniczych.
Różnice dotyczą również samego uzbrojenia. JASSM zaprojektowano z dużym naciskiem na ograniczenie wykrywalności, podczas gdy Tomahawk wykorzystuje przede wszystkim niski profil lotu, zaawansowaną nawigację i elastyczność planowania trasy. Oba pociski mogą pokonywać rozbudowaną obronę powietrzną, ale żaden nie gwarantuje przebicia się przez nią. Rosyjskie systemy przeciwlotnicze pozostają realnym zagrożeniem dla tego rodzaju broni.
Posiadanie dwóch odmiennych platform przenoszenia uzbrojenia daje większą elastyczność. Dowódcy mogliby dobierać środki rażenia do sytuacji, zamiast uzależniać możliwość wykonania uderzenia od dostępności jednego rodzaju wojsk.
Rakieta to dopiero początek
Planując zakup Tomahawków, trzeba się jednak liczyć z kilkoma kwestiami niezwiązanymi bezpośrednio z ich potencjałem technologicznym.
Pierwsza sprawa to cena. Pociski tej klasy kosztują miliony dolarów za sztukę, a same wyrzutnie stanowią tylko część wydatków. Trzeba jeszcze kupić zapas amunicji, zorganizować obsługę techniczną, szkolenie, logistykę oraz odpowiedni system dowodzenia. Posiadanie kilkunastu czy kilkudziesięciu rakiet zapewnia określone możliwości, ale niekoniecznie pozwala prowadzić długotrwałą kampanię uderzeń.
Drugie zagadnienie dotyczy rozpoznania. Pocisk zdolny do pokonania 1500 km nie jest szczególnie użyteczny, jeżeli nie potrafimy wskazać mu adekwatnego celu. Potrzebne są aktualne dane wywiadowcze, zdolność ich analizy i przekazywania oraz możliwość oceny skutków ataku. W przypadku celów przemieszczających się wymagania są jeszcze większe. Polska rozbudowuje własne systemy rozpoznawcze, w tym satelitarne, ale równie ważne pozostają zdolności sojusznicze.
Wreszcie pozostaje pytanie o miejsce Tomahawków w całym systemie obronnym państwa. Każda dodatkowa zdolność kosztuje, a budżet wojskowy – choćby bardzo wysoki – nie jest niewyczerpany. Polska potrzebuje jednocześnie obrony powietrznej, amunicji, środków walki elektronicznej, rozpoznania i zabezpieczenia logistycznego. Zakup kolejnego zaawansowanego systemu powinien więc wynikać z konkretnych potrzeb operacyjnych, a nie tylko atrakcyjności samego uzbrojenia.
Nie zmienia to tego, iż Tomahawki mogłyby istotnie zwiększyć polski potencjał odstraszania. Ich znaczenie polegałoby nie na możliwości zadawania przeciwnikowi dowolnie wielkich strat, ale na zwiększeniu ryzyka, jakie musiałby uwzględnić, planując agresję. Rosyjscy dowódcy musieliby brać pod uwagę, iż zagrożone są nie tylko ich wojska przy granicach NATO, ale także ważne elementy zaplecza militarnego położone znacznie dalej. Musieliby przeznaczać dodatkowe zasoby na ich ochronę, rozpraszać infrastrukturę i uwzględniać możliwość utraty obiektów kluczowych dla prowadzenia operacji. Skala tego oddziaływania zależałaby oczywiście od liczby dostępnych pocisków, sprawności całego systemu i wiarygodności gotowości do jego użycia. A przecież istota odstraszania polega na tym, by przeciwnik uznał koszty agresji za zbyt wysokie, zanim zdecyduje się ją rozpocząć.
