Centrum Praw Człowieka “Viasna” opisało sytuację praw człowieka Białorusi w grudniu 2025 roku. Według danych obrońców praw człowieka, pod koniec roku w kraju utrzymuje się wysoki poziom represji i prześladowań na tle politycznym: w więzieniach przez cały czas przebywa ponad tysiąc więźniów politycznych, odnotowuje się nowe zatrzymania i przypadki wywierania presji, a rozszerzenie praktyk zwalczania “ekstremizmu” i “terroryzmu” pozostaje jednym z kluczowych instrumentów ograniczania praw i wolności obywateli.
Od 2020 r. co najmniej 9282 osoby były prześladowane z powodów politycznych. Co najmniej 8 tysięcy z nich otrzymało wyroki, w tym zaocznie. Liczby te rosną z miesiąca na miesiąc, pomimo prób ograniczenia przez władze dostępu do informacji o represjach.
Na koniec grudnia 2025 roku w więzieniach przebywało 1131 więźniów politycznych, w tym 167 kobiet. W ciągu miesiąca za więźniów politycznych uznano kolejne 50 osób. Od maja 2020 r. status ten uzyskało łącznie 4339 osób, przy czym 3208 byłych więźniów politycznych jest już na wolności w związku z zakończeniem kary, zwolnieniem lub zmianą środka zapobiegawczego.
13 grudnia władze ogłosiły “ułaskawienie” 123 więźniów politycznych. Wśród zwolnionych znaleźli się: laureat Pokojowej Nagrody Nobla i przewodniczący organizacji “Viasna” Aleś Bialacki, obrońca praw człowieka z organizacji “Viasna” Uładzimir Łabkowicz, kandydat na prezydenta w wyborach w 2020 roku Wiktar Babaryka, członek sztabu Wiktara Babaryki Maryja Kalesnikawa, adwokat Maksim Znak, redaktor naczelna TUT.BY Maryna Zołatawa, politolog Alaksandr Fiaduta, polityk i aktywista Paweł Siewiaryniec.
Obrońcy praw człowieka podkreślają, iż zwolnieniom tym towarzyszyło faktyczne przymusowe wyrzucenie z kraju bez możliwości powrotu na Białoruś i nie świadczą one o systemowych zmianach.
Jednocześnie w więzieniach przez cały czas przebywają obrońcy praw człowieka i aktywiści, a co najmniej kilku więźniów politycznych znajduje się w całkowitej izolacji od świata zewnętrznego. przez cały czas odnotowuje się przypadki dodatkowej presji na skazanych — umieszczanie w izolatkach, wszczynanie nowych spraw pod zarzutem “rażącego naruszenia porządku”, a także ściganie obywateli za pomoc więźniom politycznym.
W grudniu organizacja “Viasna” odnotowała ponad 80 przypadków represji o podłożu politycznym, w tym zatrzymania, przeszukania i przesłuchania. Presja wywierana jest nie tylko w kraju, ale także poza jego granicami: Białorusini przebywający za granicą informują o kontaktach ze strony sił bezpieczeństwa, próbach wywierania presji psychologicznej i nakłanianiu do powrotu.
Osobnym problemem pozostają tortury i brutalne traktowanie zatrzymanych. Obrońcy praw człowieka przez cały czas dokumentują przypadki systematycznego stosowania przemocy w aresztach i koloniach, w tym przemocy fizycznej i psychicznej, poniżających warunków przetrzymywania oraz gróźb wobec krewnych. Praktyki te stosowane są zarówno na etapie śledztwa, jak i podczas odbywania kary.
Pomimo upływu terminów przedawnienia w szeregu spraw związanych z protestami z 2020 r., przez cały czas prowadzone są postępowania karne za wyrażanie sprzeciwu wobec polityki państwa. Obywatele są przez cały czas pociągani do odpowiedzialności za wypowiedzi pod adresem urzędników i Alaksandra Łukaszenki, a także za “podżeganie do wrogości” i udział w “działalności ekstremistycznej”.
Regularnie uzupełniane są listy “ekstremistów”, “terrorystów” i “ekstremistycznych” formacji , co stanowi podstawę do kontynuowania terroru i represji.
Obrońcy praw człowieka zauważają, iż połączenie tych środków tworzy atmosferę strachu, autocenzury i ciągłej kontroli. Pomimo pojedynczych zwolnień, rok 2025 nie przyniósł na Białorusi systemowej poprawy sytuacji w zakresie praw człowieka, a represje pozostają kluczowym instrumentem polityki państwowej.
Źródła: reform.news, spring96.org
Opracowanie BIS – Biuletyn Informacyjny Studium
