30 października w kościele Świętego Krzyża w Lesznie ma odbyć się biletowany, protestancki koncert pt. „Polska Protestancka: Leszno i Wielkopolska Złotego Wieku”. Wydarzenie budzi sprzeciw katolika przywiązanego do Tradycji Kościoła, który pyta o zasadność organizowania tego rodzaju przedsięwzięć w świątyni katolickiej. Sprawa nabiera dodatkowego znaczenia w kontekście niedawnej celebracji Mszy Świętej według Mszału Rzymskiego z 1962 roku w tym samym kościele.
Protestancki koncert ma się odbyć w katolickim kościele. Zgodnie z zapowiedziami 30 października 2026 roku w kościele Świętego Krzyża w Lesznie ma odbyć się odbyć wydarzenie zatytułowane „Polska Protestancka: Leszno i Wielkopolska Złotego Wieku”. Program obejmuje psalmy, hymny i pieśni protestanckie. Wstęp będzie biletowany.
Organizacja koncertu rodzi pytania o granice wykorzystywania katolickich świątyń do celów kulturalnych oraz o kryteria, jakimi kierują się osoby odpowiedzialne za udostępnianie kościołów na tego rodzaju wydarzenia.
Nie chodzi przy tym o kwestionowanie wartości badań nad historią Leszna i Wielkopolski ani o negowanie znaczenia dawnej muzyki. Dziedzictwo muzyczne i religijne regionu niewątpliwie zasługuje na poznanie i ochronę. Można jednak zadać pytanie, czy jego prezentacja musi odbywać się właśnie w katolickiej świątyni, skoro koncerty można organizować również w salach widowiskowych, muzeach i innych przestrzeniach kulturalnych.
Dla katolików kościół nie jest bowiem zwyczajnym budynkiem, który można dowolnie wykorzystywać zależnie od potrzeb organizatorów wydarzeń artystycznych. To miejsce przeznaczone przede wszystkim do sprawowania kultu Bożego. Szczególnego znaczenia nabiera ta kwestia wówczas, gdy w tabernakulum przechowywany jest Najświętszy Sakrament.
Z perspektywy katolickiej Tradycji nie jest to wyłącznie kwestia estetyki, przyzwyczajeń czy osobistych preferencji. Chodzi o adekwatne rozumienie sakralnego charakteru świątyni oraz o zachowanie należnego szacunku dla miejsca, w którym sprawowana jest Najświętsza Ofiara.
Wątpliwości budzi również religijny charakter zapowiedzianego programu. Koncert ma być poświęcony protestanckiej tradycji muzycznej, związanej z nurtem chrześcijaństwa, który w epoce reformacji zerwał jedność z Kościołem katolickim i odrzucił część jego nauczania. Czym innym jest debata o różnicach i podobieństwach między wyznaniami, a czym innym prezentowanie heretyckich tyrad jako elementu dziedzictwa kulturowego i to w katolickiej świątyni.
Czy względy historyczne i artystyczne wystarczają, by uzasadnić organizację biletowanego koncertu o tematyce protestanckiej w kościele katolickim? Odpowiedzi na to pytanie należy szukać między innymi w kan. 1210 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Przepis ten stanowi, iż w miejscu świętym wolno dopuszczać tylko to, co służy sprawowaniu lub szerzeniu kultu, pobożności i religii, a zabronione jest to, co nie odpowiada świętości miejsca. W wyjątkowych przypadkach ordynariusz może zezwolić na inne wykorzystanie, o ile nie sprzeciwia się ono świętości miejsca.
Istnieje również instrukcja Kongregacji Kultu Bożego O koncertach w kościołach, która odnosi się do organizowania wydarzeń muzycznych w przestrzeniach sakralnych. Przywołanie tych regulacji uzasadnia pytanie o to, czy jego program, sposób organizacji i charakter zostały ocenione przez adekwatną władzę kościelną oraz na jakiej podstawie podjęto decyzję o udostępnieniu świątyni.
Dodatkowe wątpliwości może budzić biletowany charakter wydarzenia. Nie jest to automatycznie dowód naruszenia przepisów kościelnych, ale z pewnością stanowi okoliczność wartą wyjaśnienia. Należy bowiem ustalić, w jaki sposób organizatorzy zamierzają pogodzić komercyjny przecież protestancki występ, z sakralnym przeznaczeniem miejsca.
Sprawa koncertu nie pojawia się w próżni. W tym samym kościele Świętego Krzyża w Lesznie 8 października 2026 roku o godz. 19.45 sprawowana była Msza Święta według Mszału Rzymskiego z 1962 roku. Celebransem był ks. Karol Świergosz.
W związku z tą celebracją Damian Marszał zwrócił się 9 października do Kurii Metropolitalnej w Poznaniu z prośbą o wyjaśnienie jej podstaw prawnych. Pytał między innymi o wymagane zezwolenia, ewentualną dyspensę Stolicy Apostolskiej oraz zasady organizowania okazjonalnych celebracji tradycyjnej liturgii w miejscach, w których nie funkcjonuje stała grupa wiernych przywiązanych do dawnego rytu rzymskiego.
Odpowiedź nadeszła 15 października. Ks. Karol Świergosz, któremu Kuria Metropolitalna powierzyła udzielenie wyjaśnień, przedstawił stanowisko dotyczące obowiązujących regulacji i okoliczności celebracji.
W piśmie podkreślił, iż Msza Święta z 8 października odbyła się na podstawie wymaganych zezwoleń władzy kościelnej, za wiedzą i zgodą proboszcza miejsca. Wyjaśnił również, iż celebracja miała charakter okazjonalny i nie wiązała się z ustanowieniem stałego miejsca sprawowania liturgii. Wskazał przy tym na znaczenie dobra duchowego wiernych, którzy wielokrotnie wyrażali pragnienie uczestnictwa we Mszy Świętej w klasycznym rycie rzymskim w pobliżu miejsca zamieszkania.
Odpowiedź zawiera także przypomnienie, iż ustanowienie nowego miejsca celebracji liturgii według Mszału z 1962 roku wiąże się z określonymi wymaganiami, w tym z koniecznością uzyskania dyspensy Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów.
Warto przytoczyć te informacje, ponieważ pokazują, iż kwestia wykorzystania kościoła w Lesznie do celów religijnych była już przedmiotem formalnej korespondencji dotyczącej prawa kanonicznego. Nie należy jednak automatycznie utożsamiać obu sytuacji. Celebracja Mszy Świętej i organizacja koncertu to wydarzenia o odmiennym charakterze, podlegające różnym kryteriom oceny. Nie można też na podstawie samej korespondencji przesądzać, iż władze kościelne zastosowały wobec nich niespójne zasady.
Można natomiast zasadnie pytać o konsekwencję w ochronie sakralnego przeznaczenia świątyni. o ile organizacja tradycyjnej liturgii wymaga szczegółowej analizy przepisów i uzasadnienia w kategoriach dobra duchowego wiernych, to również udostępnienie kościoła na protestancki spęd o charakterze artystycznym powinno być rozpatrywane w świetle adekwatnych regulacji.
Autor pytań dotyczących planowanego koncertu zwraca uwagę, iż nie kwestionuje potrzeby poznawania historii regionu. Domaga się natomiast wyjaśnienia, dlaczego do prezentacji protestanckiego dziedzictwa muzycznego wybrano katolicką świątynię, a nie inną przestrzeń odpowiednią do organizacji koncertów.
W związku z tym oczekuje odpowiedzi na kilka konkretnych pytań:
- Czy koncert uzyskał zgodę adekwatnej władzy kościelnej, a jeżeli tak, na jakiej podstawie kanonicznej?
- W jaki sposób oceniono treść i charakter zapowiedzianych utworów w świetle kan. 1210 Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz instrukcji Kongregacji Kultu Bożego O koncertach w kościołach?
- Jak zapewniono należny szacunek dla Najświętszego Sakramentu i sakralnego przeznaczenia świątyni podczas biletowanego wydarzenia?
- Dlaczego wybrano kościół katolicki, skoro muzykę dawną i dziedzictwo protestanckie można prezentować także w innych miejscach?
Pytania te nie zastępują oceny adekwatnej władzy kościelnej i nie przesądzają o niezgodności wydarzenia z prawem kanonicznym. Wskazują jednak na potrzebę przejrzystego przedstawienia kryteriów, według których podejmowane są decyzje dotyczące udostępniania katolickich świątyń.
Kościół może być miejscem, w którym spotykają się historia, sztuka i kultura. Nie oznacza to jednak, iż jego sakralny charakter powinien ustępować przed każdym przedsięwzięciem uzasadnianym wartością artystyczną lub historyczną.
W przypadku Leszna najważniejsze pozostaje więc ustalenie, czy zapowiedziany koncert został adekwatnie oceniony z punktu widzenia prawa kanonicznego i czy sposób jego organizacji będzie respektował charakter katolickiej świątyni.
Do czasu uzyskania odpowiedzi nie należy przesądzać o naruszeniu przepisów. Nie ma jednak powodu, by rezygnować z rzeczowej dyskusji o granicach wykorzystania kościołów do celów kulturalnych. Szacunek dla historii i muzyki nie musi stać w sprzeczności z troską o świętość miejsca przeznaczonego do kultu Bożego.
Poniżej zamieszczono treść korespondencji dotyczącej celebracji Mszy Świętej według Mszału Rzymskiego z 1962 roku w kościele Świętego Krzyża w Lesznie. Dokumenty stanowią kontekst sprawy, ale nie zawierają rozstrzygnięcia dotyczącego zapowiedzianego koncertu z 30 października 2026 roku.
Dokument nr 1. Pismo Damiana Marszała do Kurii Metropolitalnej w Poznaniu z 9 października 2026 r.
Dotyczy: prośba o wyjaśnienie podstawy prawnej celebracji Mszy Świętej według Mszału Rzymskiego z 1962 r. w kościele Świętego Krzyża w Lesznie
Szanowni Państwo,
zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie statusu prawnego celebracji Mszy Świętej według Mszału Rzymskiego z 1962 r., która odbyła się 8 października 2026 r. o godz. 19:45 w kościele Świętego Krzyża w Lesznie. Celebransem był ks. Karol Świergosz.
W związku z obowiązywaniem motu proprio papieża Franciszka Traditionis custodes z 16 lipca 2021 r. oraz reskryptu Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z 20 lutego 2023 r. uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
- Czy celebracja wskazanej Mszy Świętej odbyła się na podstawie wymaganych zezwoleń adekwatnej władzy kościelnej?
- Czy dla sprawowania liturgii według Mszału Rzymskiego z 1962 r. w kościele Świętego Krzyża w Lesznie uzyskano dyspensę Stolicy Apostolskiej, o której mowa w reskrypcie z 20 lutego 2023 r.?
- Czy w Archidiecezji Poznańskiej istnieją w tej chwili szczegółowe regulacje dotyczące organizowania okazjonalnych celebracji tej liturgii w miejscach, w których nie funkcjonuje stała grupa wiernych przywiązanych do dawnego rytu rzymskiego?
- Czy obowiązujące przepisy dopuszczają ustanowienie nowego miejsca celebracji Mszy Świętej według Mszału z 1962 r. w sytuacji, gdy w danej miejscowości nie istnieje dotychczas regularnie gromadząca się grupa wiernych?
Moim zamiarem jest uzyskanie jasnej informacji o obowiązującym stanie prawnym oraz o zasadach, na jakich wierni mogą uczestniczyć w liturgii rzymskiej według Mszału z 1962 r. w Lesznie.
Będę wdzięczny za pisemną odpowiedź oraz, w miarę możliwości, wskazanie adekwatnych przepisów lub dokumentów regulujących tę kwestię.
Z wyrazami szacunku,
Damian Marszał
Dokument nr 2. Odpowiedź ks. Karola Świergosza z 15 października 2026 r.
N. 4768/2026
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus,
Szanowny Panie Damianie,
Kuria Metropolitalna w Poznaniu poprosiła mnie o odpowiedź na Pana pytania, dziękując za Pana troskę o wspólnotę Kościoła i jej działanie w ramach ram prawnych wyznaczonych przez prawo kanoniczne, spieszę z odpowiedzią na zadane przez Pana pytania.
Wpierw pragnę zaznaczyć, iż Msze Święte sprawowane w klasycznej formie rytu rzymskiego realizowane są w naszej Archidiecezji w ramach Duszpasterstwa Tradycji Archidiecezji Poznańskiej, którego aktualny status uregulowany został przez „Dekret ws. wprowadzenia w życie zapisów motu proprio papieża Franciszka Traditionis custodes w Archidiecezji Poznańskiej”, który w dniu 28.11.2021 roku wydał abp. Stanisław Gądecki (Prot. N. 6842/2021). Utrzymał w nim dotychczasowe miejsca sprawowania Mszy Świętych i katalog celebransów uprawnionych do ich sprawowania, w tym ks. Karola Świergosza.
Co prawda w reskrypcie Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z dnia 20.02.2023 r., o którym Pan wspomina, możliwość dyspensowania od wymagań motu proprio Traditionis custodes zarezerwowano dla tejże Dykasterii, jednak ograniczenie to nie ma skutku retroaktywnego.
Mając powyższe na uwadze i odpowiadając na postawione przez Pana pytania pragnę podkreślić, że:
1. Celebracja z dnia 08.10.2026 roku w Lesznie odbyła się na podstawie wymaganych zezwoleń władzy kościelnej oraz za wiedzą i zgodą proboszcza miejsca.
2. Sprawowana Msza Święta nie podlegała pod obowiązek dyspensy, o którym mowa w ww. reskrypcie, gdyż nie wiązała się z ustanowieniem stałego miejsca celebracji, a była jedynie okazjonalną celebracją, której możliwość sprawowania poza wspomnianym dekretem wynika chociażby z kan. 1752 Kodeksu Prawa Kanonicznego i zasady ogólnej prawa kanonicznego salus animarum suprema lex. A dobrem duchowym, które chroniono, było uzasadnione i wielokrotnie ponawiane pragnienie grupy wiernych z Leszna i okolic odnośnie uczestnictwa we Mszy Świętej w klasycznym rycie rzymskim w bliskości ich miejsca zamieszkania.
3. W Archidiecezji Poznańskiej nie zostały wydane szczegółowe regulacje dotyczące okazjonalnego organizowania celebracji we wspomnianym rycie i realizowane są one na zasadach ogólnych.
4. Obowiązujące przepisy prawa kanonicznego umożliwiają ustanowienie nowego miejsca sprawowania klasycznej liturgii po uzyskaniu dyspensy Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, która w imieniu papieża ocenia każdy indywidualny przypadek. Jednak dotyczy to jedynie miejsc, w których sprawuje się liturgię według Mszału św. Jana XXIII z 1962 roku.
Ponadto przepisy prawa kanonicznego nie wspominają o regularnie gromadzącej się grupie wiernych, a jedynie o stałej grupie wiernych przywiązanej w jakiś sposób do danego miejsca (nie zawężając tej grupy jedynie do parafian). Także liczebność grupy nie jest sprecyzowana, jednak na podstawie kan. 115 § 2 KPK przyjmuje się, iż wystarczy grupa trzyosobowa, ale za każdym razem jest to weryfikowane przez uprawnione organy.
Mam nadzieję, iż podane wyżej odpowiedzi pozwolą rozwiać Pana wątpliwości na temat uczestnictwa wiernych w liturgii sprawowanej w klasycznym rycie rzymskim, która stanowi nieocenione bogactwo duchowe całego Kościoła katolickiego, o czym dobitnie świadczą słowa Benedykta XVI z motu proprio Summorum Pontificum z 07.07.2007 roku:
„To, co dla poprzednich pokoleń było święte, również dla nas pozostaje święte i wielkie i nie może być nagle całkowicie zakazane lub wręcz uznane za szkodliwe”.
Z wyrazami szacunku i poważania oraz pamięcią w modlitwie,
ks. Karol Świergosz
Do wiadomości: Kuria Metropolitalna, Poznań.
Polecamy również: Przemyśl zawiesił partnerstwo z Lwowem
