Projekt Manhattan w Polsce

Zawsze podaję przykład Projektu Manhattan jako modelowego projektu naukowego. Wyobraźmy sobie jednak, iż miałby on zostać zrealizowany w tej chwili w Polsce. Jak by to wyglądało?

Na realizację Projektu potrzeba 100 mld zł, ale nasz rząd decyduje, iż rozdysponuje te pieniądze poprzez 1000 grantów po 100 mln zł. Oppenheimer, Bohr, Feynman, Teller, Ulam i inni Fizycy/Matematycy/Inżynierowie piszą dwudzistostronicowe wnioski grantowe, które następnie są rozsyłane do recenzentów: każdy wniosek do 4 recenzentów, co daje 4000 recenzentów na całym świecie, bo przecież jedynie zagraniczni recenzenci są kompetentni. Po roku od złożenia wniosków następuje decyzja, które granty będą finansowane, a które nie. Success rate okazuje się 15%, więc tylko 150 grantów jest finansowane po roku od rozpoczęcia Programu. Pozostałych 850 wnioskodawców poprawia wnioski i procedura się powtarza. Tym razem już 20% jest oceniona pozytywnie, więc po tych dwóch latach do pierwszej 150-tki dołącza 170. I tak po 10 latach już niemal wszyscy dostają finansowanie.

Problemem jednak jest nie tylko dostanie grantu, ale i uznanie za prawidłowo realizowany poprzez publikacje, czyli „publish or perish”. Nieważne, co się zrobiło, ważne, żeby zostało opublikowane w czasopismach o zasięgu międzynarodowym. Nie ma publikacji? Kurek z pieniędzmi jest zakręcany.

Problemy są też innego rodzaju. Ktoś we wniosku deklaruje, iż kupi uszczelki za milion złotych. Niestety, kurs złotówki do juana spadł (uszczelki takie są dostępne tylko w Chinach w firmie Seal-deal) i trzeba wydać 1,5 mln zł. Oczywiście trzeba najpierw zorganizować przetarg, na który zgłasza się tylko Seal-deal. Taki przetarg to ewidentny przekręt, więc trzeba kombinować ofert z innych firm, które produkują inne uszczelki, ale zgadzają się dać oferty na 2 mln za uszczelki, których nie produkują. Jak są trzy oferty, to już wszystko jest ok, ale trzeba jeszcze napisać 5 podań o zgodę na wydanie 1,5 mln zł, a nie 1 mln.

I tak po 50 latach polski Projekt Manhattan zostałby uznany za wielki sukces, bo przyniósł ponad 1000 publikacji. Przecież one są ważniejsze niż jakaś bomba.

Michał Leszczyński