Organizacje społeczne w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej

Polska dysponuje znacznym potencjałem społecznym, ratowniczym i ochotniczym. Doświadczenia związane z pomocą uchodźcom z Ukrainy w 2022 roku oraz działaniami podejmowanymi podczas powodzi w 2024 roku pokazały ogromną zdolność obywateli i organizacji społecznych do szybkiej mobilizacji. Ujawniły jednak również brak jednolitego systemu rejestracji, weryfikacji, alarmowania, ubezpieczenia i kierowania osobami zgłaszającymi się spontanicznie do pomocy.

W państwach nordyckich odporność budowana jest zgodnie z modelem zaangażowania całego społeczeństwa. Organizacje społeczne, samorządy, przedsiębiorcy, ochotnicy i obywatele otrzymują określone zadania jeszcze przed wystąpieniem zagrożenia, uczestniczą we wspólnych szkoleniach i ćwiczeniach, a gospodarstwa domowe przygotowywane są do kilkudniowego samodzielnego funkcjonowania.

W Polsce podstawą społecznego ratownictwa pozostają ochotnicze straże pożarne. Ich potencjał nie powinien być jednak nadmiernie obciążany zadaniami humanitarnymi, opiekuńczymi i logistycznymi, które mogą być realizowane przez inne przygotowane organizacje. Istotną rolę mogą odgrywać także harcerstwo, organizacje humanitarne, lokalne stowarzyszenia, centra wolontariatu oraz organizacje proobronne. Włączenie tych ostatnich do systemu ochrony ludności wymaga jednak odpowiedniego zaplanowania, określenia zadań i uwzględnienia ich podstawowej funkcji, jaką jest wspieranie systemu obronnego państwa.

Wojska Obrony Terytorialnej są angażowane w sytuacjach kryzysowych, ponieważ dysponują jednolitym dowodzeniem, logistyką, łącznością, ewidencją personelu oraz zdolnością do prowadzenia działań zmianowych. W przypadku wojny ich priorytetem pozostaną jednak zadania militarne. Dlatego system cywilny powinien rozwijać własne, trwałe zdolności, tak aby WOT wzmacniały działania ochrony ludności, a nie zastępowały brakujące struktury społeczne i administracyjne.

Zapraszamy do lektury artykułu „Organizacje społeczne w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej”, poświęconego roli OSP, wolontariuszy, harcerstwa, organizacji proobronnych i Wojsk Obrony Terytorialnej oraz możliwościom budowy skutecznego, społecznego komponentu odporności państwa.