Od przewagi technologicznej do odporności społecznej. II Forum Bezpieczeństwa i Przemysłu Obronnego jako przestrzeń integracji nauki, wojska i przemysłu

Jedną z największych wartości II Forum było odejście od sektorowego rozumienia bezpieczeństwa. Wydarzenie pokazało, iż odporność państwa nie powstaje w jednej instytucji i nie może być budowana wyłącznie dzięki nowoczesnego uzbrojenia. Jest rezultatem współdziałania wielu podmiotów, funkcjonujących na różnych poziomach organizacji państwa i społeczeństwa.

Odporność ta zaczyna się na poziomie jednostki — jej wiedzy, umiejętności krytycznego myślenia i zdolności rozpoznawania manipulacji. Następnie obejmuje rodziny, wspólnoty lokalne, organizacje społeczne, samorządy, służby ratownicze, administrację publiczną, przedsiębiorstwa oraz instytucje naukowe. Jej najwyższy poziom tworzą zdolności obronne państwa, narodowy potencjał technologiczny, sprawne systemy dowodzenia oraz przygotowane do działania Siły Zbrojne RP.

Tak rozumiana wielopoziomowa odporność społeczna była nie tylko jednym z tematów konferencji, ale także zasadą porządkującą cały jej program. Dyskusje obejmowały zarówno transformację armii i rozwój systemów precyzyjnego rażenia, jak i ochronę ludności, bezpieczeństwo kognitywne, rolę wspólnot religijnych, działania ratownicze, przeciwdziałanie dezinformacji oraz wykorzystanie technologii cywilnych na potrzeby bezpieczeństwa państwa. O randze wydarzenia świadczyło grono zaproszonych gości, moderatorów i panelistów. W Forum uczestniczyli wysocy rangą przedstawiciele Sił Zbrojnych RP, dowódcy i oficerowie reprezentujący różne rodzaje wojsk, eksperci krajowych uczelni wojskowych i cywilnych, przedstawiciele instytutów badawczych, administracji państwowej i samorządowej, służb ratowniczych oraz przedsiębiorstw przemysłu obronnego i nowoczesnych technologii.

Dostojny charakter inauguracji podkreślił koncert Orkiestry Wojskowej. Wykład inauguracyjny wygłosił gen. broni Sławomir Owczarek, I zastępca Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych. Obecność przedstawiciela najwyższego szczebla dowodzenia nadała debacie szczególną rangę i wyraźnie osadziła ją w realnych wyzwaniach stojących przed współczesnymi Siłami Zbrojnymi RP.

Wśród uczestników dyskusji znaleźli się między innymi generałowie, oficerowie Wojsk Obrony Terytorialnej, Żandarmerii Wojskowej, wojsk rakietowych i artylerii, przedstawiciele Państwowej Straży Pożarnej, administracji wojewódzkiej i samorządowej, a także uznani profesorowie i badacze reprezentujący Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Akademię Wojsk Lądowych, Lotniczą Akademię Wojskową oraz inne ośrodki naukowe.

Środowisko badawczo-rozwojowe i przemysłowe reprezentowali eksperci Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Sieci Badawczej Łukasiewicz, Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów PIAP, Wojskowych Zakładów Lotniczych Nr 2, WB Electronics, TELDAT oraz przedsiębiorstw rozwijających systemy autonomiczne, sensory, rozwiązania informatyczne i technologie przeznaczone zarówno dla sektora cywilnego, jak i wojskowego.

To zróżnicowanie nie miało charakteru wyłącznie reprezentacyjnego. Pozwoliło konfrontować spojrzenia osób odpowiedzialnych za dowodzenie, badania naukowe, projektowanie technologii, zarządzanie kryzysowe, ochronę ludności oraz praktyczne wdrażanie rozwiązań. Dzięki temu Forum stało się przestrzenią rzeczywistej wymiany wiedzy, a nie jedynie prezentacji równoległych stanowisk poszczególnych środowisk.

Od transformacji armii do bezpieczeństwa kognitywnego

Program Forum odzwierciedlał złożoność współczesnego środowiska bezpieczeństwa. Panel otwierający poświęcono transformacji Sił Zbrojnych RP oraz perspektywom współpracy cywilno-wojskowej. Dyskusja dotyczyła kierunków rozwoju armii w warunkach zmieniającego się charakteru konfliktów zbrojnych, rosnącego znaczenia działań wielodomenowych i konieczności szybszego wykorzystywania osiągnięć nauki oraz przemysłu.

Istotne miejsce zajęła problematyka rozwoju wojsk rakietowych i artylerii oraz systemów precyzyjnego rażenia. Przedmiotem debaty były między innymi zautomatyzowane systemy dowodzenia, rozwiązania wspierające logistykę jednostek artyleryjskich, system HMS JAŚMIN oraz GLADIUS — integrujący bezzałogowe środki rozpoznania
z precyzyjnymi efektorami. Zagadnienia te analizowano w kontekście walki sieciocentrycznej, w której szybkość obiegu informacji pomiędzy rozpoznaniem, dowodzeniem i środkami rażenia staje się jednym z podstawowych warunków skuteczności operacyjnej.

Szczególnie aktualny charakter miał panel dotyczący bezzałogowych systemów powietrznych. Przedstawiono je nie tylko jako narzędzie współczesnego pola walki, ale także jako element ochrony infrastruktury krytycznej, reagowania kryzysowego, monitoringu środowiskowego i wsparcia służb publicznych. Dyskusja objęła również technologie przeciwdronowe, automatyzację, zastosowanie sztucznej inteligencji oraz integrację platform bezzałogowych z systemami dowodzenia i rozpoznania.

Wyrazem wyjątkowej interdyscyplinarności wydarzenia był panel poświęcony religii, odporności społecznej i bezpieczeństwu kognitywnemu. Włączenie tej problematyki do programu Forum należy uznać za rozwiązanie odważne i poznawczo wartościowe. Pokazało ono, iż zagrożenia dla bezpieczeństwa nie zawsze przyjmują postać fizycznego ataku. Mogą polegać na osłabianiu zaufania społecznego, instrumentalnym wykorzystywaniu tożsamości, pogłębianiu podziałów, wywoływaniu lęku oraz sterowaniu sposobem postrzegania rzeczywistości. Bezpieczeństwo zostało tym samym ukazane jako zdolność ochrony nie tylko terytorium i infrastruktury państwa, ale również jego spójności społecznej oraz przestrzeni informacyjnej.

Technologia dostępna nie tylko w teorii

Innowacyjność II Forum przejawiała się nie tylko w doborze tematów, ale również w formule wydarzenia. Organizatorzy nie poprzestali na dyskusjach o najnowszych rozwiązaniach. Uczestnicy mogli zapoznać się z nimi podczas wystaw, pokazów oraz warsztatów.

Pierwszemu dniu Forum, odbywającemu się w Centrum Szkolenia Wojsk Rakietowych i Artylerii, towarzyszyła wystawa sprzętu i technologii wojskowych. Wśród prezentowanych rozwiązań znalazły się systemy artyleryjskie i precyzyjnego rażenia. Ekspozycja obejmowała także zautomatyzowane systemy dowodzenia i łączności, bezzałogowe platformy powietrzne i lądowe, rozwiązania przeciwdronowe oraz sensory wykorzystywane do rozpoznania i monitorowania sytuacji operacyjnej.

Możliwość bezpośredniego kontaktu ze sprzętem nadawała debatom wymiar praktyczny. Uczestnicy mogli skonfrontować koncepcje omawiane podczas paneli z realnymi rozwiązaniami wykorzystywanymi lub rozwijanymi na potrzeby współczesnego pola walki. Wystawa została również częściowo otwarta dla publiczności, dzięki czemu Forum realizowało istotną funkcję edukacyjną i społeczną, przybliżając obywatelom zagadnienia związane z obronnością i modernizacją techniczną armii.

Drugiego dnia, na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, szczególne miejsce zajęły najnowsze technologie podwójnego zastosowania. Prezentowano rozwiązania, które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym — między innymi systemy analityczne, sensory środowiskowe, rozwiązania autonomiczne, narzędzia monitorujące, technologie informatyczne oraz systemy wspierające ochronę infrastruktury krytycznej.

Pokazy technologiczne uzupełniały prezentacje sztuk walki i zajęcia o charakterze praktycznym m.in. udzielanie pierwej pomocy, czy ratownictwo techniczne. Zestawienie nowoczesnych systemów autonomicznych i cyfrowych z przygotowaniem fizycznym, ratownictwem oraz edukacją społeczną symbolicznie ukazywało szerokie rozumienie bezpieczeństwa przyjęte przez organizatorów.

Dual-use — pomost między nauką, gospodarką i obronnością

Technologie podwójnego zastosowania były jednym z najważniejszych wyróżników Forum. Ich znaczenie rośnie w sytuacji, gdy wiele przełomowych innowacji powstaje poza tradycyjnie rozumianym sektorem obronnym. Sztuczna inteligencja, robotyka, analiza danych, telekomunikacja, technologie kosmiczne, sensory czy systemy autonomiczne są rozwijane przede wszystkim na rynku cywilnym, ale mogą istotnie zwiększać zdolności obronne i odporność państwa.

Warsztaty poświęcone najnowszym technologiom dual-use stworzyły możliwość prezentacji dorobku uczelni, instytutów badawczych, przedsiębiorstw prywatnych i przemysłu obronnego. Ich celem było nie tylko pokazanie istniejących rozwiązań, ale także identyfikowanie nowych kierunków badań, możliwości komercjalizacji oraz potencjalnych projektów badawczo-wdrożeniowych.

Właśnie połączenie debaty, ekspozycji i warsztatów należy uznać za jeden z najbardziej innowacyjnych elementów Forum. Wytworzono bowiem przestrzeń, w której można było przejść od rozpoznania potrzeby operacyjnej, przez rozmowę z naukowcami i konstruktorami, aż do oceny potencjału wdrożeniowego konkretnej technologii. Taka formuła sprzyja skracaniu dystansu pomiędzy laboratorium, przedsiębiorstwem a użytkownikiem końcowym.

Ochrona ludności i odporność informacyjna

Ważną część programu stanowiła problematyka ochrony ludności i obrony cywilnej. Dyskusje dotyczyły przygotowania administracji, służb ratowniczych, wojska, samorządów, organizacji pozarządowych, sektora prywatnego i obywateli do działania w warunkach kryzysów militarnych oraz niemilitarnych.

Zwrócono uwagę na możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji, BSP, sensorów środowiskowych, systemów wczesnego ostrzegania i aplikacji dla ludności. Podkreślano jednak, iż sama technologia nie zastąpi adekwatnej organizacji, procedur, edukacji i społecznego zaufania. Odporność wymaga bowiem zarówno sprawnych systemów technicznych, jak i ludzi zdolnych do odpowiedzialnego działania pod presją.

Dopełnieniem tej problematyki były warsztaty dotyczące operacji informacyjnych i przeciwdziałania dezinformacji. Analizowano zagrożenia związane z kampaniami prowadzonymi w mediach społecznościowych, botnetami, materiałami deepfake oraz propagandą generowaną z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Wskazywano na potrzebę rozwijania zdolności analitycznych państwa, edukacji medialnej społeczeństwa oraz ochrony przestrzeni informacyjnej jako strategicznego komponentu bezpieczeństwa narodowego.

Tym samym Forum wyraźnie pokazało, iż linia współczesnej konfrontacji może przebiegać nie tylko przez granice państw, ale również przez sieci teleinformatyczne, platformy społecznościowe, systemy komunikacji i świadomość obywateli.

Forum potrzebnego dialogu

II Forum Bezpieczeństwa i Przemysłu Obronnego jest aktualnym, innowacyjnym i prawdziwie interdyscyplinarnym przedsięwzięciem. Jego wartość wynikała nie tylko z szerokiego zakresu poruszanych zagadnień, ale przede wszystkim z umiejętnego połączenia środowisk, które na co dzień posługują się odmiennymi językami zawodowymi, realizują różne zadania i funkcjonują według różnych procedur.

W Toruniu przy jednym stole spotkali się dowódcy, żołnierze, naukowcy, inżynierowie, przedstawiciele administracji, służb ratowniczych, przemysłu oraz organizacji społecznych. To właśnie ich kooperacja może tworzyć fundament rzeczywistej, wielopoziomowej odporności — odporności obejmującej człowieka, wspólnotę lokalną, instytucje publiczne, gospodarkę, infrastrukturę, przestrzeń informacyjną i system obronny państwa.

Wydarzenie unaoczniło, iż innowacyjność w obszarze bezpieczeństwa nie polega jedynie na pozyskiwaniu coraz nowocześniejszego sprzętu. Oznacza również zdolność łączenia wiedzy, szybkiego transferu technologii, tworzenia partnerskich relacji oraz przekładania wyników badań na konkretne zdolności operacyjne i społeczne.

W warunkach narastającej niestabilności geopolitycznej, rozwoju systemów autonomicznych, działań hybrydowych oraz coraz bardziej zaawansowanych operacji informacyjnych podobne inicjatywy stają się nie tylko potrzebne, ale wręcz konieczne. II Forum Bezpieczeństwa i Przemysłu Obronnego potwierdziło, iż skuteczne bezpieczeństwo zaczyna się od dialogu, ale swoją pełną wartość osiąga dopiero wtedy, gdy dialog prowadzi do współpracy, wdrożeń i wspólnej odpowiedzialności za odporność państwa i społeczeństwa.