Wstęp
W Waszyngtonie debata na temat przyszłości sojuszu weszła w nowy etap. Kwestia strategicznego odwrotu USA z Europy nie budzi już wątpliwości, pytaniem otwartym pozostaje kształt NATO po częściowym wycofaniu USA. Szczególnie jest to widoczne w kontekście ostatniej zapowiedzi o wycofaniu 5000 żołnierzy z Niemiec, rezygnacji z wysłania batalionu broni precyzyjnej dalekiego zasięgu (long-range precision strike battalion) na Litwę, oraz zatrzymaniem rotacji brygady pancernej w Polsce [1]. Dodatkowo Waszyngton poinformował o możliwym zmniejszeniu wielkości kontyngentu wysyłanego do Europy w przypadku ataku Rosji, w tym samym czasie zapewnił o utrzymaniu parasola nuklearnego nad Europą. Obecna administracja stara się wymusić przeniesienie ciężaru obrony Europy w związku z koncentracją na konflikcie z Chinami.
Jak to jest postrzegane w USA?
Amerykański think tank Council of Foreign Relations zwraca uwagę na kwestię NATO jako elementu projekcji siły Stanów Zjednoczonych oraz na niepopularność narracji obecnej administracji krytykującej NATO oraz sojuszników. James M. Lindsay sugeruje iż wyjście USA z NATO będzie strategicznym błędem osłabiającym Europę i USA. Główny wniosek z jego artykułu dla CFR – Trump nie musi formalnie opuszczać NATO aby je osłabić, sama narracja prowadzona przez obecną administrację osłabia strategiczną sygnalizację sojuszu, który w głównej mierze opiera się na wierze w odstraszanie. Odstraszanie w historii NATO okazało się w latach zimnej wojny jego głównym sukcesem, obecne podważanie spójności sojuszniczej która opiera się na amerykańskich gwarancjach bezpieczeństwa podważa fundamenty na których NATO zostało stworzone. Według Jamesa Lindsaya obecny konflikt nie wynika już z kwestii wydatków na obronność, które wśród wszystkich państw sojuszu osiągnęły lub osiągają 2%, tylko na niechęci sojuszników do angażowania się w konflikty w tej chwili prowadzone przez USA [2].
Atlantic Council zwraca uwagę na kwestię zmiany formuły sojuszu w związku z różnym postrzeganiem zagrożeń. Autorzy – Léonie Allard i Torrey Taussig zwracają uwagę na punkt widzenia dominujący wśród amerykańskich elit i administracji o konieczności wzięcia przez Europę większej odpowiedzialności za swoje bezpieczeństwo. Tekst podkreśla, iż Europa powinna kontynuować działania w zakresie zwiększania wydatków na obronność, budowy przemysłu zbrojeniowego, formowania koalicji chętnych, wspólnych działań w zakresie rozwijania zdolności które do tej pory były zapewniane przez USA oraz przygotować się do działania przy ograniczonym wsparciu USA. Główna teza artykułu Atlantic Council mówi iż większa odpowiedzialność Europy za bezpieczeństwo nie ma uratować NATO przed rozpadem, a nie dopuścić do rozkładu relacji transatlantyckich [3].
W wypowiedzi z 22 maja 2026 roku, Marco Rubio podkreśla iż “NATO musi być dobre dla wszystkich sojuszników” stawia tym grunt pod dalsze rozmowy dotyczące redefinicji zobowiązań sojuszniczych w ramach NATO. W ramach swojej wypowiedzi zwraca uwagę na fakt warunkowości zaangażowania USA – amerykańskie wsparcie nie jest “automatyczne” ale zależy od poniesionych nakładów przez sojuszników. Finalnie wypowiedź służy jako przygotowanie gruntu pod szczyt w Ankarze, gdzie prowadzone rozmowy mają ustalić nowe ramy działania NATO oraz redefinicję mechanizmów podziału ciężarów obronności [4].
Według Reutersa Pentagon podał europejskim dyplomatom datę – rok 2027, kiedy państwa europejskie powinny przejąć większą odpowiedzialność w zakresie wojsk lądowych, obrony powietrznej, wywiadu i logistyki. Waszyngton uznał europejskie dozbrajanie i zwiększanie wydatków za niewystarczające i oczekuje przejęcia odpowiedzialności za większość zdolności i kwestii operacyjnych do 2027 roku. Według Reutersa to nie jest tylko kwestia zmiany podziału ciężarów i obowiązków ale próba redefinicji modelu NATO w ramach formatu: Europa – główny dostawca sił konwencjonalnych, USA – strategiczne odstraszanie nuklearne oraz zdolności ISR (Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance) [5]. w tej chwili Waszyngton planuje ograniczyć pulę dostępności amerykańskich sił konwencjonalnych w sytuacji wystąpienia konfliktu zbrojnego. Planowane zmniejszenie obejmuje siły dostępne w ramach NATO Force Model – puli dostępności sił sojuszniczych w ramach kryzysów. Jest to kolejny element próby kształtowania nowego formatu NATO w ramach którego USA ograniczają swoje gwarancje operacyjne na rzecz Europy, zostawiając przy modelu dystrybuowania efektorami strategicznymi (efektor to środek lub system zdolny do oddziaływania na wykryty cel w celu jego zniszczenia, uszkodzenia, obezwładnienia lub zakłócenia działania) [6]. Waszyngton obawia się chaosu decyzyjnego w NATO w związku z polityką administracji, bilateryzacji obronności i tworzeniu się wielu mini-formatów regionalnych. Może to doprowadzić do erozji artykułu 5. W związku z tym, Reuters podał informację o możliwości ograniczeniu liczby corocznych szczytów aby ograniczyć kontrowersje wokół komunikacji prezentowanej przez Donalda Trumpa [7].
Szczyt w Ankarze
W amerykańskiej debacie publicznej dominuje postrzeganie szczytu w Ankarze jako “testu” lojalności Turcji wobec kolektywnego zachodu. Turcja prowadząca od wielu lat politykę wielowektorową zwiększa swoje wpływy na bliskim wschodzie i morzu śródziemnym (Mavi Vatan). Atlantic Council podkreśla, iż szczyt w Ankarze może być strategiczną okazją do resetu relacji pomiędzy USA a Turcją. Relacje pozostają napięte w związku z blokowaniem przez Turcję części decyzji w NATO (np. akcesji Szwecji do sojuszu), napięć na lini Turcja-Izrael, relacji Turcji z Rosją oraz budowaniu przez Erdogana własnego regionalnego systemu bezpieczeństwa. Waszyngton z Ankarą stara się w tej chwili budować relacje oparte na funkcjonalnym kompromisie, określenie Turcji jako “problematycznego sojusznika” w tej chwili zmienia się na trudnego, choć strategicznie niezastąpionego sojusznika. Waszyngton zdaje sobie przy tym sprawę z wielowektorowości oraz nieprzewidywalności polityki Ankary [8]. Turcja dysponuje rozbudowanym przemysłem obronnym ma również wspierać USA w polityce rozkładania ciężaru obronności Europy oraz pełnić rolę stabilizacyjną na Bliskim Wschodzie.
Szczyt w Ankarze według obecnych analiz ma przynieść: dalsze zwiększenie europejskich zobowiązań finansowych, reorganizację architektury podziału nakładów i ciężarów bezpieczeństwa, zwiększenie nacisku na południową flankę (Bliski Wschód, Morze Czarne) oraz utrzymanie politycznej dominacji USA w NATO mimo ograniczenia zaangażowania wojskowego. Europejscy sojusznicy (w szczególności Niemcy i Francja) mogą nie być chętni przystać na dalszy polityczny prymat USA w związku z redukcją zaangażowania w Europie.
Podział obowiązków w ramach odstraszania
Polityka niejednoznaczności prowadzona przez obecną administrację prowadzi do osłabienia odstraszania które jest ściśle powiązane z sygnałami wysyłanymi przez administrację w ramach poszczególnych działań. Do negatywnych sygnałów należą m.in: osłabienie kontygentów w Europie oraz rezygnacja z rotowania wojsk mówiąc tym samym o utrzymaniu parasola nuklearnego. Odstraszanie należy rozumieć holistycznie, osłabianie jakiegokolwiek z jego elementów wpływa negatywnie na całokształt działań podejmowanych w ramach odstraszania. Polityka “podziału ciężarów” jest uzasadniona korzystaniem z dywidendy pokoju przez Europejczyków w latach poprzedzających rosyjską inwazję na Ukrainę, jednak w tej chwili forma w jakiej ta polityka jest prowadzona, wpływa negatywnie na relacje transatlantyckie, wiarygodność NATO oraz odstraszanie. Redukcja sił konwencjonalnych USA w Europie zabiera obecnej administracji jeden z instrumentów polityki wobec Rosji. Podstawowy wniosek wynikający z badań nad odstraszaniem w latach zimnej wojny – odstraszanie konwencjonalne jest najsilniejszą formą odstraszania, ponieważ poza zdolnościami uniemożliwienia przeciwnikowi potencjalnych działań (deterrence by denial), bądź jego ukarania (deterrence by punishment) – pozwala na elastyczność w odpowiedzi na zagrożenia. Utrzymywanie sił konwencjonalnych przez USA umożliwia utrzymanie pewnych zdolności na europejskim teatrze działań, którymi sojusznicy nie dysponują – mowa tu o takich zdolnościach jak uderzenia precyzyjne dalekiego zasięgu z lądu, morza i powietrza [9]. Posiadanie tych zdolności przez walczącą ukrainę okazało się bardzo kosztowne dla Federacji Rosyjskiej, a szczególnie dla jej infrastruktury paliwowej. Rosja nie zaangażowała całego swojego potencjału przeciwko Ukrainie, wiele zdolności utrzymuje w rezerwie przeciwko potencjalnym przeciwnikom z NATO. Utrzymanie obecności amerykańskiej (szczególnie w zakresie zdolności uderzeń na zapleczu przeciwnika) skutecznie odstrasza Rosję od używania tych zdolności. Ma to najważniejsze znaczenie do czasu aż sojusznicy z Europy nie wypracują odpowiednich zdolności, które mogłyby w części zastąpić amerykańskie zaangażowanie na kontynencie.
Wiarygodne odstraszanie opiera się na silnej sygnalizacji zamiarów obrony i wsparcia sojuszników, strategiczna komunikacja która ogranicza działanie w tym zakresie wpływa również na kalkulacje potencjalnych przeciwników zachęcając ich do wrogich działań. Opiera się również na posiadaniu zdolności na każdym szczeblu działań operacji wielodomenowej. Ograniczanie się do strategicznych efektorów nuklearnych zabiera swobodę eskalacyjną i deeskalacyjną oraz zachęca potencjalnych przeciwników do ryzykownych działań.
Podsumowanie
Analizując wypowiedzi z amerykańskich think tanków oraz członków administracji prezydenta Donalda Trumpa, można zauważyć próby wypracowania nowego formatu podziału zobowiązań w ramach NATO. Amerykanie utrzymują efektory i sensory (sensor to urządzenie lub system służący do wykrywania, obserwacji, identyfikacji i śledzenia obiektów oraz zbierania informacji o otoczeniu) strategiczne ale działania konwencjonalne przejmują w większości europejczycy. Według Waszyngtonu nowy podział obowiązków ma chronić relacje transatlantyckie przed rozkładem, jednak utrzymanie amerykańskiego prymatu jest ściśle powiązane z jego wkładem w bezpieczeństwo Europy. Szczyt w Ankarze przyniesie odpowiedzi czy uda się wypracować nowy format współpracy na najbliższe lata, czy relacje transatlantyckie będą ulegać dalszemu rozkładowi. Waszyngton zachęcając sojuszników do wzięcia większej odpowiedzialności za bezpieczeństwo podejmuje działania w interesie NATO, jednak redukowanie potencjału wojsk konwencjonalnych (szczególnie w aspektach zdolności którymi sojusznicy nie dysponują) zabierają konieczną dla Waszyngtonu swobodę eskalacyjną oraz wiarygodność.
Bibliografia:
- Celeste A. Wallander, The Coming Crisis of NATO Deterrence Nuclear Guarantees Cannot Replace U.S. Forces in Europe, Foreign Affairs, 28.05.2026, link: https://www.foreignaffairs.com/russia/coming-crisis-nato-deterrence [dostęp: 29.05.2026]
- James M. Lindsay, NATO Is Marking Its Seventy-Seventh Anniversary. Will It Be Its Last?, CFR, 04.04.2026, link: https://www.cfr.org/articles/nato-is-marking-its-seventy-seventh-anniversary-will-it-be-its-last [dostęp: 28.05.2026]
- Léonie Allard, Torrey Taussig, How Europe can strengthen its own defenses and rebalance transatlantic relations, Atlantic Council, 15.12.2026, link: https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/how-europe-can-strengthen-its-own-defenses-and-rebalance-transatlantic-relations/ [dostęp: 27.05.2026]
- NATO alliance has to be good for all involved, Rubio says, Reuters, 22.05.2026, link: https://www.reuters.com/world/europe/nato-alliance-has-be-good-all-involved-rubio-says-2026-05-22/ [dostęp: 27.05.2026]
- Gram Slattery, Humeyra Pamuk, Exclusive: US sets 2027 deadline for Europe-led NATO defense, officials say, Reuters, 05.12.2025, link: https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-sets-2027-deadline-europe-led-nato-defense-officials-say-2025-12-05/ [dostęp: 28.05.2026]
- Gram Slattery, Jonathan Landay, Andrew Gray, Exclusive: US plans to shrink forces available to NATO during crises, sources say, Reuters, 19.05.2026, link: https://www.reuters.com/world/us-plans-shrink-forces-available-nato-during-crises-sources-say-2026-05-19/ [dostęp: 30.05.2026]
- Humeyra Pamuk, Andrew Gray, Lili Bayer, NATO alliance, bruised by Trump, considers end to annual summits, Reuters, 27.04.2026, link: https://www.reuters.com/world/bruised-by-trump-nato-alliance-considers-end-annual-summits-2026-04-27/ [dostęp: 28.05.2026]
- Murat Yeşiltaş, Ankara and Washington can build on recent groundwork to improve relations and stability, Atlantic Council, 11.03.2026, link: https://www.atlanticcouncil.org/content-series/ac-turkey-defense-journal/ankara-and-washington-can-build-on-recent-groundwork-to-improve-relations-and-stability/ [dostęp: 29.06.2026]
- Celeste A. Wallander, The Coming Crisis of NATO Deterrence Nuclear Guarantees Cannot Replace U.S. Forces in Europe, Foreign Affairs, 28.05.2026, link: https://www.foreignaffairs.com/russia/coming-crisis-nato-deterrence [dostęp: 08.06.2026]
