10 sierpnia Kościół wspomina bł. Edwarda Detkensa i bł. Edwarda Grzymałę, polskich kapłanów zamordowanych przez Niemców w czasie II wojny światowej. Obaj przeszli przez Sachsenhausen i Dachau, a ich ostatnia droga prowadziła w tzw. transporcie inwalidów do ośrodka zagłady w Hartheim. To pamięć, która każe bronić prawdy o niemieckim terrorze i o duchowej sile polskiego Kościoła.
Kapłani, których połączyło Dachau
10 sierpnia w kalendarzu kościelnej pamięci wracają dwaj polscy błogosławieni: ks. Edward Detkens i ks. Edward Grzymała. Według informacji zamieszczonych w serwisie Liturgii Godzin bł. Edward Detkens oraz bł. Edward Grzymała zostali wyniesieni na ołtarze przez św. Jana Pawła II 13 czerwca 1999 roku w Warszawie, w gronie 108 polskich męczenników II wojny światowej.
Ich życiorysy były różne. Detkens wyrósł w Warszawie, stał się duszpasterzem młodzieży akademickiej i rektorem kościoła św. Anny. Grzymała był kapłanem diecezji włocławskiej, doktorem prawa kanonicznego, człowiekiem kurii i duszpasterstwa. Połączyła ich jednak ta sama okupacyjna prawda: niemiecki aparat terroru uderzał w polskie elity, w duchowieństwo, w szkołę charakteru narodu.
To nie była przypadkowa represja. Niemcy wiedzieli, iż kapłan w Polsce był kimś więcej niż urzędnikiem parafialnym. Był nauczycielem, opiekunem młodzieży, spowiednikiem sumienia, a często także strażnikiem języka i pamięci. Dlatego w czasie okupacji polski Kościół płacił cenę tak wysoką.
Warszawski duszpasterz akademików
Ks. Edward Detkens urodził się 14 października 1885 roku na Mokotowie, wtedy jeszcze podwarszawskiej wsi. Święcenia kapłańskie przyjął w 1908 roku. Przez lata pracował w Warszawie, uczył młodzież, prowadził środowiska katolickie i akademickie. Serwis Liturgii Godzin przypomina, iż był związany m.in. z Iuventus Christiana oraz duszpasterstwem akademickim przy kościele św. Anny.
Szczególne miejsce w jego posłudze zajmowała młodzież. Detkens organizował pielgrzymki studentów i profesorów na Jasną Górę. Pierwsze ślubowanie akademickie, odprawione 24 maja 1936 roku, zgromadziło według tego samego źródła 20 tysięcy młodych ludzi. Przyrzeczenie obejmowało obronę wiary i życie według niej w sprawach osobistych, rodzinnych, społecznych, narodowych i państwowych.
Dziś brzmi to jak wyrzut sumienia pod adresem tych, którzy chcieliby wyrwać religię z wychowania, szkoły i życia publicznego. Polska nie przetrwała rozbiorów, okupacji i komunizmu dzięki pustym hasłom. Przetrwała dzięki rodzinie, parafii, szkole i ludziom, którzy rozumieli, iż naród bez wiary i pamięci łatwo zamienia się w masę podatników.
Włocławski kapłan wierny do końca
Ks. Edward Grzymała urodził się 29 września 1906 roku w Kołodziążu. W 1931 roku przyjął święcenia kapłańskie, następnie studiował w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Po powrocie do Polski pracował m.in. w Lipnie, Koninie i Kaliszu, a potem we Włocławku. Współpracował także z paulistami przy nowym przekładzie Pisma Świętego.
Gdy przyszła wojna, został skierowany do Aleksandrowa Kujawskiego. Biskup Karol Radoński powierzył mu obowiązki wikariusza generalnego północnych rejonów diecezji włocławskiej. Grzymała wspierał uwięzionych duchownych, prowadził duszpasterstwo i pozostał przy swoim powołaniu wtedy, gdy posługa oznaczała realne ryzyko aresztowania.
26 sierpnia 1940 roku gestapo aresztowało go w domu sióstr służebniczek pleszewskich. Trafił najpierw do Sachsenhausen, później do Dachau. Tam, mimo wyczerpania, według kościelnych opracowań pomagał innym więźniom i prowadził konferencje religijne. W takim miejscu wiara nie była ozdobą. Była ostatnią linią obrony człowieczeństwa.
Transport inwalidów i niemiecka zbrodnia
Ks. Detkens został aresztowany przez gestapo już 4 października 1939 roku, a ponownie 30 marca 1940 roku. Po Pawiaku i Sachsenhausen trafił do Dachau. Otrzymał tam numer obozowy 27831. Zachowało się 19 listów z Dachau, przepuszczonych przez cenzurę obozową. Są świadectwem cierpienia, ale też formacji ducha.
10 sierpnia 1942 roku obaj kapłani znaleźli się w tzw. transporcie inwalidów. Niemcy wywozili w ten sposób więźniów wyniszczonych i uznanych za niezdolnych do dalszej pracy. Według Liturgii Godzin transporty kierowano z Dachau do austriackiego ośrodka eutanazyjnego Hartheim, gdzie więźniów mordowano w komorze gazowej. Przy bł. Detkense oficjalna informacja obozowa podawała rodzinie datę śmierci 22 sierpnia 1942 roku. Było to kłamstwo administracji zbrodni.
Warto w tym miejscu pamiętać także o innych polskich duchownych więzionych w niemieckim Dachau. Niemiecka machina nie niszczyła wyłącznie pojedynczych biografii. Uderzała w tkankę polskiego narodu, w jego kapłanów, nauczycieli, inteligencję, ludzi zdolnych prowadzić wspólnotę w czasie próby.
Pamięć, która zobowiązuje
Beatyfikacja 108 polskich męczenników przez św. Jana Pawła II nie była gestem sentymentalnym. Była publicznym przypomnieniem, iż polska historia XX wieku ma swoich świadków, a Kościół w Polsce zapłacił za wierność cenę krwi. Dziś, gdy z przestrzeni publicznej tak chętnie wypycha się religię pod hasłem nowoczesności, życiorysy Detkensa i Grzymały stają się niewygodnym faktem.
Bo jeżeli naród ma istnieć naprawdę, potrzebuje instytucji, które wychowują, a nie tylko obsługują administracyjnie. Potrzebuje także świadomości, iż Kościół jako wychowawca narodów nie jest publicystyczną figurą, ale doświadczeniem zapisanym w polskiej historii. Detkens i Grzymała nie bronili Polski karabinem. Bronili jej sumieniem, służbą i wiarą.
Ich wspomnienie przypomina rzecz prostą. Pamięć o niemieckich zbrodniach i o polskich męczennikach nie jest sprawą muzealną. To warunek powagi narodu. Kto zapomina własnych kapłanów prowadzonych na śmierć, temu łatwo będzie wmówić, iż tradycja jest ciężarem, a suwerenność tylko dekoracją.
Źródło: Kresy.pl, Liturgia Godzin: bł. Edward Detkens, Liturgia Godzin: bł. Edward Grzymała, Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu
Źródło: Kresy.pl
